تحلیل اثرات حذف ارز مسافرتی بر نرخ ارز

در حالی که تصور عمومی پس از انتشار خبر حذف ارز مسافرتی این است که این امر عامل افزایش تقاضای ارز در بازار آزاد و در نتیجه افزایش نرخ آزاد ارز است، به نظر می رسد این تصور عمومی از جهاتی با واقعیت سازگار نیست و حتی این امر می تواند به کاهش نرخ ارز بازار آزاد کمک نماید. از سوی دیگر این سوال نیز مطرح است که چرا بانک مرکزی در شرایطی که کشور با کمبود منابع ارزی مواجه است، باید به تقاضاکنندگان ارز مسافرتی به خصوص برای مسافرت های توریستی با تخصیص ارز دولتی، یارانه بدهد؟

تصورات در مورد اثر افزایشی حذف ارز مسافرتی بر نرخ ارز بازار آزاد

معاون سابق ارزی بانک مرکزی در مورد اثر حذف ارز مسافرتی، هشدار داده است که سوق دادن مردم به سمت بازار آزاد ارز، بر روی قیمت ارز تاثیر می‌گذارد و ممکن است حتی ارزهای تقلبی نیز در بازار معامله شوند. وی با تاکید بر اینکه باید از طریق خود بانک‌ها و صرافی‌ها فروش ارز صورت بگیرد، افزود: بعید به نظر می‌رسد که این موضوع تصویب شود. چرا که بالاخره هر چقدر که مردم را به بازار آزاد ارجاع دهیم معنای آن این است که بانک مرکزی هم آنجا ارز بفروشد و دخالت کند. وی در همین مورد اظهار کرد: ‌بانک مرکزی خودش می‌داند که وقتی ارز مسافرتی به مردم ندهد هر چقدر که مردم بخواهند به بازار آزاد مراجعه کنند، بالاخره به قیمت بازار آزاد فشار می‌آورد و قیمت را افزایش می‌دهد.

در همین رابطه رییس اتحادیه طلا و جواهر فروشان مشهد در مورد اثر حذف ارز مسافرتی گفته است: حذف ارز مسافرتی منجر به افزایش قیمت طلا و سکه در بازار خواهد شد. باقر معبودی‌نژاد در گفت‌وگو با ایسنا، افزود: با توجه به حذف ارز مسافرتی، به طور قطع دچار کمبود ارز در بازار خواهیم شد. به گفته رییس اتحادیه طلا و جواهر فروشان مشهد، در صورت کمبود ارز، علاوه بر افزایش نرخ ارز، نرخ طلا و سکه در بازار هم افزایش خواهد یافت.

حذف ارز مسافرتی حتی می تواند به کاهش نرخ ارز بازار آزاد کمک کند

اما به گزارش اقتصادآنلاین در حالی که تصور عمومی پس از انتشار خبر حذف ارز مسافرتی این است که این امر عامل افزایش تقاضای ارز در بازار آزاد و در نتیجه افزایش نرخ آزاد ارز است، به نظر می رسد این تصور عمومی از جهاتی با واقعیت سازگار نیست و حتی در شرایطی این امر می تواند به کاهش نرخ ارز بازار آزاد کمک نماید.

البته این امر که انتشار خبر حذف ارز مسافرتی به عنوان یک عامل روانی به عنوان نشانه ای از کمبود منابع ارزی تصور شده و مایه افزایش تقاضا برای ارز آزاد و در نتیجه افزایش موقتی نرخ ارز بازار آزاد شده است، یک واقعیت است. اما در عمل و پس از عبور اثر روانی موقتی، به نظر نمی رسد که حذف ارز مسافرتی واقعا عامل افزایش نرخ ارز در بازار آزاد باشد.

محدودیت منابع ارزی البته مسئله جدیدی نیست و این موضوع که حذف ارز مسافرتی موجب انتقال تقاضا برای ارز مسافرتی به بازار آزاد خواهد شد نیز امر آشکاری است. اما مسئله مهم این است که منابع ارزی که قرار بوده است به نرخ 1226 تومان به ارز مسافرتی تخصیص یابد، پس از این با نرخ ارز آزاد تخصیص خواهد یافت و نکته اینجاست که پاسخگویی به تقاضا برای ارز مسافرتی در نرخ آزاد برای بانک مرکزی نسبت به نرخ مرجع 1226 تومانی بسیار راحت تر است، چراکه تقاضا برای ارز مسافرتی در نرخ آزاد نسبت به نرخ دولتی کمتر خواهد شد.

بنابراین می توان به این نتیجه رسید که بر خلاف تصور عمومی که حذف ارز مسافرتی به افزایش نرخ دلار در بازار آزاد خواهد انجامید، به نظر می رسد با انتقال تقاضای ارز مسافرتی به بازار آزاد و توان بیشتر بانک مرکزی برای پاسخگویی به تقاضای ارز مسافرتی در نرخ بازار آزاد، حتی حذف ارز مسافرتی می تواند با افزایش قدرت مانور بانک مرکزی در عرضه ارز در بازار آزاد، به کاهش نرخ ارز در بازار آزاد نیز بیانجامد.

از سوی دیگر این سوال نیز مطرح است که چرا بانک مرکزی در شرایطی که کشور با کمبود منابع ارزی مواجه است، باید به تقاضاکنندگان ارز مسافرتی به خصوص برای مسافرت های توریستی یارانه بدهد؟ آیا منابع ارزی باید با نرخ ارزان دولتی به افرادی تخصیص یابد که می خواهند به مسافرت های توریستی بروند و منابع محدود ارزی کشور را در خارج از کشور هزینه نمایند؟ آیا بهتر نیست که متقاضیان ارز مسافرتی هزینه واقعی مسافرت خود به خارج از کشور را بپردازند؟

بر این اساس به نظر می رسد که سیاست بانک مرکزی در راستای حذف تخصیص ارز مسافرتی با نرخ مرجع، در شرایط فعلی هم از جهت مدیریت بازار ارز و هم از جهت تخصیص صحیح یارانه ارزی، سیاست درستی بوده و باید مورد حمایت قرار گیرد.