اثر بنزین 10 هزار تومانی بر سفره مردم
بنزین ۱۰ هزار تومانی هنوز موج گرانی را به بازار مواد غذایی منتقل نکرده است، اما نشانههای افزایش هزینه در زنجیره توزیع آشکار شده؛ از رشد کرایه حمل بار بینشهری تا افزایش هزینه رفتوآمد تولیدکنندگان.
به گزارش سایت طلا، هر افزایش در قیمت سوخت الزاماً به معنای گران شدن فوری کالاهای مصرفی نیست. میزان اثرگذاری آن به عوامل مختلفی از جمله نوع وسیله حملونقل، فاصله میان محل تولید و بازار، سهم هزینه حمل در قیمت تمامشده و وضعیت عرضه و تقاضا بستگی دارد.
در بازار مشهد نیز شواهد اولیه نشان میدهد که افزایش قیمت بنزین بیش از آنکه تاکنون به شکل یکسان در قیمت مواد غذایی دیده شود، خود را در هزینههای حملونقل نشان داده است.
این موضوع در بازار میوه و ترهبار نمود بیشتری دارد؛ جایی که بنا بر اعلام رئیس اتحادیه بارفروشان مشهد، هزینه حملونقل بینشهری در برخی موارد تا دو برابر افزایش یافته است.
با این حال، افزایش کرایه حمل هنوز به معنای افزایش متناسب قیمت میوه و ترهبار نیست. در این بازار، عرضه و تقاضا همچنان یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت است و اگر میزان عرضه یک محصول بالا باشد، فروشنده لزوماً امکان انتقال تمام هزینههای جدید به مصرفکننده را ندارد.
گوشت؛ بازار فعلاً آرام است
بازار گوشت در مشهد تاکنون واکنش محسوسی به افزایش نرخ بنزین نشان نداده است.
جواد باقری درح، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان گوشت دامی مشهد، با اشاره به تازه بودن اجرای تغییرات نرخ سوخت، میگوید هنوز برای ارزیابی کامل اثر این افزایش بر قیمت گوشت زود است.
به گفته او، در روزهای اخیر افزایش قابلتوجهی در قیمت گوشت مشاهده نشده و بازار همچنان از ثبات نسبی برخوردار است.
فراوانی گوشت در بازار نیز یکی از عواملی است که در شرایط فعلی مانع از انتقال سریع هزینههای جدید به قیمت مصرفکننده شده است. در واقع، تا زمانی که عرضه کافی باشد، افزایش هزینههای جانبی لزوماً به معنای جهش قیمت نهایی نیست.
به همین دلیل، فعالان بازار معتقدند برای مشخص شدن اثر واقعی بنزین ۱۰ هزار تومانی بر قیمت گوشت باید مدتی از اجرای این تغییر بگذرد و هزینههای جدید تولید و توزیع خود را نشان دهد.
تخممرغ؛ فشار اصلی روی حملونقل سبک
در صنعت تخممرغ، ساختار حملونقل باعث شده اثر افزایش قیمت بنزین با بازار گوشت یا میوه و ترهبار متفاوت باشد.
سعیدرضا یزدی، مدیرعامل اتحادیه شرکتهای تعاونی مرغداران مرغ تخمگذار خراسان رضوی، معتقد است افزایش قیمت بنزین تأثیر مستقیم و شدیدی بر بخش اصلی تولید تخممرغ ندارد.
دلیل این موضوع آن است که نهادههای مورد نیاز مرغداریها عمدتاً از بنادر وارد استان میشوند و انتقال آنها بیشتر با ناوگان دیزلی و گازوئیلی انجام میشود. بنابراین، افزایش قیمت بنزین سهم محدودی در هزینه حمل نهادههای اصلی این صنعت دارد.
با این حال، داستان در مرحله توزیع متفاوت است.
حمل تخممرغ با خودروهای سبک و همچنین رفتوآمد تولیدکنندگان میان مرغداریها و مراکز شهری، بخشی از هزینههایی است که میتواند مستقیماً تحت تأثیر قیمت جدید بنزین قرار گیرد.
از سوی دیگر، بسیاری از مرغداریها خارج از محدوده شهری و در فاصله حدود ۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتری مراکز شهری قرار دارند. افزایش هزینه سوخت و محدودیتهای ناشی از سهمیهبندی میتواند رفتوآمد این واحدها را پرهزینهتر کند.
با این حال، افزایش هزینه برای مرغدار الزاماً به معنای افزایش قیمت تخممرغ نیست. اگر بازار کشش افزایش قیمت نداشته باشد، تولیدکننده ناچار است بخشی از هزینه جدید را از حاشیه سود خود پرداخت کند.
میوه و ترهبار؛ کرایه بالا رفته، قیمت هنوز نه
اگر قرار باشد یک بخش از بازار مواد غذایی مشهد را بهعنوان حساسترین نقطه نسبت به افزایش هزینه سوخت معرفی کنیم، بازار میوه و ترهبار یکی از گزینههای اصلی است.
محمد قنبری شکوه، رئیس اتحادیه بارفروشان مشهد، از افزایش محسوس هزینه حملونقل بینشهری خبر داده و گفته است در برخی موارد کرایه حمل حتی تا دو برابر افزایش یافته است.
اما برخلاف انتظار اولیه، قیمت بسیاری از اقلام میوه و ترهبار در مقایسه با هفته گذشته تغییر چشمگیری نداشته است.
علت را باید در ساختار این بازار جستوجو کرد. قیمت میوه و ترهبار تنها تابع هزینه حمل نیست و میزان عرضه و تقاضا نقش تعیینکنندهای دارد.
اگر محصولی به میزان کافی در بازار موجود باشد، فروشنده نمیتواند صرفاً به دلیل افزایش کرایه حمل، قیمت را به همان میزان بالا ببرد. در چنین شرایطی، ممکن است هزینه اضافی از سود کشاورز، عمدهفروش یا توزیعکننده کسر شود.
بنابراین، افزایش کرایه حمل میتواند در کوتاهمدت بدون افزایش محسوس قیمت مصرفکننده جذب شود؛ هرچند ادامه این روند میتواند فشار بیشتری بر فعالان زنجیره توزیع وارد کند.
آیا افزایش بنزین حتماً به معنای گرانی مواد غذایی است؟
پاسخ کوتاه این است: نه، دستکم نه به شکل فوری و یکسان.
افزایش قیمت سوخت تنها یکی از اجزای هزینه نهایی کالا است. برای برخی محصولات، هزینه حملونقل سهم بالایی از قیمت تمامشده را تشکیل میدهد؛ برای برخی دیگر، هزینه نهاده، میزان تولید یا شرایط بازار اهمیت بیشتری دارد.
در بازار گوشت مشهد، فعلاً فراوانی کالا و ثبات عرضه باعث شده افزایش هزینه سوخت به افزایش محسوس قیمت منجر نشود.
در صنعت تخممرغ، بخش عمده حمل نهادهها با گازوئیل انجام میشود و بنابراین اثر مستقیم بنزین محدودتر است؛ هرچند هزینه حملونقل سبک و رفتوآمد تولیدکنندگان افزایش مییابد.
در بازار میوه و ترهبار نیز اگرچه کرایه حملونقل بینشهری به شکل محسوسی افزایش یافته، اما وضعیت عرضه و تقاضا تاکنون اجازه نداده این افزایش هزینه بهطور کامل به مصرفکننده منتقل شود.
نگرانی اصلی برای هفتههای آینده چیست؟
مسئله اصلی نه افزایش فوری قیمتها، بلکه احتمال انباشته شدن هزینههای جدید در زنجیره تولید و توزیع است.
اگر قیمت سوخت در همین سطح باقی بماند، هزینه رفتوآمد، حمل کالا و خدمات وابسته به حملونقل بهتدریج خود را در صورتحساب تولیدکنندگان و توزیعکنندگان نشان خواهد داد.
در این شرایط دو سناریو محتمل است: اگر عرضه کالا بالا و تقاضا ضعیف باشد، تولیدکننده و فروشنده بخش قابلتوجهی از هزینه جدید را از سود خود پرداخت میکنند. اما اگر عرضه کاهش یابد، تقاضا بالا برود یا هزینه حمل سهم بیشتری از قیمت تمامشده پیدا کند، احتمال انتقال هزینه به مصرفکننده افزایش خواهد یافت.
به همین دلیل، نمیتوان تنها با مشاهده قیمتهای چند روز نخست درباره آثار کامل بنزین ۱۰ هزار تومانی قضاوت کرد.
سفره مشهدیها چه زمانی اثر بنزین را احساس میکند؟
آنچه در حال حاضر در بازار مشهد دیده میشود، بیشتر افزایش هزینه در پشت صحنه است تا موج آشکار گرانی در ویترین فروشگاهها.
کرایه حمل در برخی مسیرها افزایش یافته، رفتوآمد تولیدکنندگان پرهزینهتر شده و هزینه توزیع کالاهای وابسته به خودروهای سبک در حال افزایش است؛ اما این هزینهها هنوز در بسیاری از موارد به قیمت نهایی مواد غذایی منتقل نشدهاند.
در نهایت، مسیر قیمت مواد غذایی در هفتههای آینده به مجموعهای از عوامل بستگی خواهد داشت: میزان عرضه، سطح تقاضا، هزینه نهادهها، کرایه حملونقل، فاصله میان مراکز تولید و بازار و مهمتر از همه، توان تولیدکنندگان و فروشندگان برای انتقال هزینههای جدید به مصرفکننده.
بنابراین، بنزین ۱۰ هزار تومانی را نمیتوان بهتنهایی عامل گرانی مواد غذایی در مشهد دانست؛ اما اگر افزایش هزینههای حملونقل ادامه پیدا کند، سوخت میتواند به یکی از عوامل مهم فشار بر قیمت تمامشده کالاها تبدیل شود.
در شرایط فعلی، خبر اصلی برای مصرفکننده مشهدی هنوز «گرانی گسترده مواد غذایی» نیست؛ بلکه افزایش هزینهای است که در لایههای مختلف زنجیره تولید و توزیع شکل گرفته و ممکن است اثر آن با فاصله زمانی در قیمت نهایی کالاها نمایان شود.
