گرانیها در ایران زیر سر دلار یا ریال
هرچند بیش از چند دهه رشد نقدینگی به عنوان عامل گرانی کالاها معرفی شده اما آمارها نشان میدهد کالاهایی که مستقیم با ارز در ارتباطاند سهم بیشتری در گرانی داشتهاند.
بررسی آمارهای بانک مرکزی از تورم نشان میدهد همزمان با جهش نرخ ارز، رشد نرخ تورم کالاها مثل حبوبات و گوشت و لوازم منزل بیش از ۲.۵ برابر سال گذشته شده است در حالی که تورم خدمات مثل حملونقل و آموزش هم پای آن رشد نکرده است.
در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ و پیش از حذف ارز ترجیحی، تورم خدمات بالاتر از تورم کالاها بود.
یعنی در آن سالها وقتی برای تعمیر ماشین به تعمیرگاه میرفتید، هزینه تعمیر و دستمزد مکانیک با سرعت بیشتری از قیمت کالاهایی که هر روز از سوپرمارکت میخریدید، افزایش پیدا میکرد.
در حال حاضر تورم کالاها ۱۲۱ درصد و تورم خدمات ۴۹.۳ درصد است این یعنی هزینه تاکسی، تحصیل و درمان شما هم بیشتر شده اما نه به اندازه روغنی که از فروشگاه میخرید.
سالهاست روایت غالب میان اقتصاددانان ایرانی این است که ریشه اصلی افزایش قیمتها را باید در رشد نقدینگی جستوجو کرد. روایتی که کمتر به جهشهای ارزی و نقش آن در تشدید تورم توجه دارد.
رئیسکل بانک مرکزی عبدالناصر همتی معتقد است که رشد نقدینگی عامل اصلی تورم است و برای مهار تورم باید رابطه دولت و بانک مرکزی و عوامل ایجادکننده رشد نقدینگی اصلاح شود.
پژوهشی با عنوان «تکانه خارجی، فشار هزینه و رکود تورمی در اقتصاد ایران» در فصلنامه وابسته به سازمان برنامه و بودجه منتشر شده و نشان میدهد که در بلندمدت افزایش نرخ ارز نقش بسیار بیشتری در بالا رفتن تورم داشته است بهطوری که حدود ۴۸ درصد تغییرات تورم به نرخ ارز مربوط بوده، در حالی که سهم رشد نقدینگی حدود ۱۰ درصد بوده است.
