طرح اوراق «سلف تمام سکه» چه تفاوتی با طرح «اوراق گواهی سکه» دوره فرزین دارد؟

به گزارش سایت طلا، بانک مرکزی روز شنبه ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ از انتشار «اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه» برای نخستین بار خبر داد. این اوراق با سررسید سه‌ماهه و با تضمین حداقل بازدهی ۷ درصدی، از روز چهارشنبه ۱۸ شهریورماه از طریق بورس کالا عرضه می‌شود.

بر اساس توضیحات بانک مرکزی، اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه برای نخستین بار در بازار سرمایه ایران طراحی و اجرا می‌شود. این اوراق بر مبنای قرارداد «سلف موازی استاندارد» تعریف شده است؛ به این معنا که خریدار در زمان انتشار، سکه را با قیمت کشف‌شده در بازار خریداری می‌کند و در سررسید سه‌ماهه، امکان دریافت فیزیکی سکه را خواهد داشت.

تفاوت نخست؛ تضمین حداقل بازدهی

مهم‌ترین تفاوت اوراق جدید با طرح پیشین، وجود تضمین حداقل بازدهی ۷ درصدی است. بر اساس اطلاعیه بانک مرکزی، دارنده اوراق در پایان دوره سه‌ماهه می‌تواند با استفاده از اختیار فروش، اوراق خود را به قیمتی معادل ۷ درصد بیشتر از قیمت کشف‌شده در روز انتشار به فروش برساند.

به این ترتیب، اوراق سلف تمام سکه علاوه بر فراهم کردن امکان خرید سکه، یک ابزار سرمایه‌گذاری با حداقل بازدهی تضمین‌شده نیز محسوب می‌شود؛ ویژگی‌ای که در طرح قبلی «اوراق گواهی سکه» در دوره ریاست محمدرضا فرزین در بانک مرکزی، وجود نداشت.

در طرح گواهی سکه، متقاضی امکان خرید سکه با قیمتی نزدیک به نرخ بازار یا در برخی موارد با تخفیف جزئی را داشت، اما برای دارنده اوراق، تعهدی نسبت به سوددهی یا حداقل بازدهی در سررسید پیش‌بینی نشده بود.

تفاوت دوم؛ ماهیت و سازوکار حقوقی انتشار

تفاوت دیگر به ساختار حقوقی و نحوه انتشار این دو ابزار مربوط می‌شود. اوراق جدید بر اساس قرارداد سلف موازی استاندارد و با هماهنگی بورس کالا طراحی شده و قرار است در چارچوب مقررات بازار سرمایه عرضه شود.

در مقابل، اجرای طرح پیشین اوراق گواهی سکه با اختلاف نظر میان بانک مرکزی و سازمان بورس درباره نحوه انتشار مواجه شد. مسیر پیش‌بینی‌شده برای انتشار این اوراق خارج از سازوکار سازمان بورس تعریف شده بود و همین موضوع، از منظر مقررات بازار سرمایه محل اختلاف قرار گرفت.

در نتیجه، اجرای طرح قبلی به تعویق افتاد و در نهایت به سال ۱۴۰۴ موکول شد؛ با این حال، این طرح پس از آن نیز سرنوشت مشخصی پیدا نکرد.

تفاوت سوم؛ سررسید و امکان دریافت فیزیکی سکه

در طرح جدید، سررسید اوراق سه ماه تعیین شده است. خریدار در زمان انتشار، اوراق را بر مبنای قیمت کشف‌شده خریداری می‌کند و در سررسید، علاوه بر امکان استفاده از سازوکار مالی پیش‌بینی‌شده، امکان دریافت فیزیکی سکه را نیز خواهد داشت.

به این ترتیب، اوراق سلف تمام سکه همزمان دو کارکرد دارد: از یک سو امکان سرمایه‌گذاری در بازار طلا را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، در چارچوب قرارداد سلف، امکان تحویل دارایی پایه یعنی سکه در سررسید را در نظر می‌گیرد.

تفاوت چهارم؛ شفافیت و هماهنگی با بازار سرمایه

بانک مرکزی تأکید کرده است که عرضه اوراق جدید با هماهنگی کامل بورس کالا و بر اساس مقررات موجود بازار سرمایه انجام می‌شود. جزئیات مربوط به نحوه عرضه، قیمت و شرایط خرید و فروش نیز از طریق بورس کالا اعلام خواهد شد.

بر این اساس، بانک مرکزی تفاوت اصلی طرح جدید با طرح گواهی سکه را در این می‌داند که اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه از ابتدا در چارچوب سازوکارهای رسمی بازار سرمایه طراحی شده و از نظر نحوه عرضه و معاملات، ساختاری شفاف و استاندارد دارد.

هدف مشترک، ابزار متفاوت

اگرچه هر دو طرح با هدف ایجاد امکان سرمایه‌گذاری در بازار طلا و کمک به مدیریت نقدینگی طراحی شده‌اند، اما بانک مرکزی معتقد است ابزار جدید از نظر ساختار مالی و حقوقی با طرح قبلی یکسان نیست.

بر اساس اعلام بانک مرکزی، هدف از انتشار اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه، «توسعه ابزارهای مالی، فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری در بازار طلا و کنترل نقدینگی» است. این اوراق قرار است با جذب بخشی از نقدینگی سرگردان و هدایت آن به چرخه رسمی اقتصاد، به شکل غیرمستقیم بر بازار طلا و ارز اثر بگذارد.

در مجموع، تفاوت اصلی این دو طرح را می‌توان در ماهیت حقوقی متفاوت، تضمین حداقل بازدهی ۷ درصدی، سررسید سه‌ماهه، امکان دریافت فیزیکی سکه و عرضه در چارچوب سازوکارهای بورس کالا خلاصه کرد؛ در حالی که طرح قبلی اوراق گواهی سکه فاقد تضمین حداقل بازدهی بود و نحوه انتشار آن نیز با اختلاف نظر میان بانک مرکزی و سازمان بورس مواجه شد.

بانک مرکزی بر همین اساس تأکید دارد که طرح جدید صرفاً تکرار طرح قبلی نیست، بلکه ابزار مالی متفاوتی است که با هدف ایجاد یک مسیر استاندارد و شفاف برای سرمایه‌گذاری در بازار طلا و جذب نقدینگی طراحی و وارد مرحله اجرا شده است.