ایران چگونه میتواند با وجود محاصره دریایی، موادغذایی خود را تامین کند؟
علیرغم جنگ، محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی، ایران همچنان برای تأمین نیازهای غذایی خود به ترکیبی از تولید داخلی، سیاستهای دولتی و جایگزینهای تجاری متکی است و تلاش میکند امنیت غذایی را حفظ کرده و تأثیر محدودیتهای وارداتی را کاهش دهد.
به گزارش سایت طلا، الجزیره گزارش داد: ایران یک کشور کشاورزی نسبتا بزرگ است که گندم، جو و برنج را به همراه طیف گستردهای از میوهها و سبزیجات تولید میکند.
طبق اظهارات وزیر کشاورزی ایران، غلامرضا نوری قزلجه، در آوریل ۲۰۲۶، تولید داخلی تقریبا ۸۵ درصد از کالاهای اساسی غذایی را پوشش میدهد که او آن را گواهی بر حفظ امنیت غذایی کشور با وجود جنگ دانست.
این ارقام با برآوردهای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) تقویت میشود که تولید غلات ایران را در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۹.۵ میلیون تن، شامل ۱۲ میلیون تن گندم و ۳.۹ میلیون تن برنج، پیشبینی کرده است که به این کشور، حاشیه قابل توجهی از خودکفایی میدهد.
گزارش الجزیره اشاره میکند که دولت ایران صرفا به تولید داخلی متکی نیست، بلکه یک سیاست ذخیره استراتژیک غیرمتمرکز را نیز دنبال میکند. این سیاست شامل توزیع ذخایر کالاهای اساسی در نقاط مختلف کشور است که به آن انعطافپذیری بیشتری برای رسیدگی به اختلالات واردات و تأخیر در حمل و نقل میدهد.
دولت همچنین با ارائه نرخ ارز ترجیحی برای برخی از واردات کشاورزی، مستقیماً برای حمایت از بخش مواد غذایی مداخله میکند. طبق گزارش فائو، تهران همچنان نرخ ترجیحی را به طور خاص برای واردات گندم اختصاص میدهد، با هدف تضمین عرضه پایدار و کاهش فشارهای تورمی بر قیمت مواد غذایی.
با این حال، این گزارش نشان میدهد که توانایی ایران برای مقاومت در برابر محاصره به اندازه این ذخایر و سرعت مصرف آنها مرتبط است، و مدیریت ذخایر را به عاملی حیاتی در تضمین دسترسی مداوم به کالاهای اساسی تبدیل میکند.
جایگزینهایی برای محاصره دریایی
این گزارش به بررسی جایگزینهایی میپردازد که ایران برای جبران محدودیتهای اعمالشده بر بنادر جنوبی خود به آنها متکی است. این کشور از خروجی شمالی خود در دریای خزر برای واردات غلات و کالاها از روسیه، قزاقستان و کشورهای آسیای میانه استفاده میکند و سپس آنها را از طریق زمینی یا ریلی به داخل کشور منتقل میکند.
براساس این گزارش، تهران پس از تحریمهای اخیر آمریکا علیه بنادر ایران، استفاده از این مسیر را گسترش داده و همچنین وابستگی خود را به مرزهای زمینی گسترده خود با کشورهای همسایه تقویت کرده است. با این حال، این جایگزینها، اگرچه مهم هستند، اما ظرفیت بنادر جنوبی را ندارند و همین امر آنها را بیشتر به ابزاری برای کاهش بحران تبدیل میکند تا جایگزینی کامل برای واردات معمول.
داراییهای مسدود شده و تهاتر نفت
گزارش الجزیره همچنین به موضوع داراییهای مسدود شده ایران در خارج از کشور که حدود ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود، میپردازد. این گزارش توضیح میدهد که برخی تفاهمات سیاسی با هدف آزادسازی بخشی از این داراییها برای استفاده انحصاری در واردات کالاهای اساسی بشردوستانه و کشاورزی مانند گندم، ذرت و سویا صورت گرفته است. این امر از بخشهای مرغداری و دامداری حمایت کرده و فشار بر ذخایر ارزی را کاهش میدهد.
با توجه به مشکلات ناشی از تحریمهای آمریکا در نقل و انتقالات مالی، ایران همچنین به یک سیستم تهاتر متوسل شده است که از درآمدهای صادرات نفت و گاز برای تسویه مستقیم ارزش واردات مواد غذایی خود استفاده میکند و سیستم بانکی سنتی را دور میزند.
این گزارش نشان میدهد که این رویکرد قبلا در ترتیبات تجاری با چین مورد استفاده قرار گرفته است، در حالی که دولت ایران، پس از محاصره دریایی اخیر، قصد خود را برای گسترش برنامه تهاتر با اجازه دادن به واردکنندگان کالاهای اساسی برای دریافت و فروش محمولههای نفتی از سال آینده، برای تامین مالی واردات مواد غذایی خود، اعلام کرد و وزارت کشاورزی هماهنگی بین شرکتهای واردکننده و وزارت نفت را برای اجرای این سازوکار بر عهده گرفت.
گزارش الجزیره نتیجه میگیرد که توانایی ایران برای حفظ امنیت غذایی خود در شرایط جنگ و محاصره، مبتنی بر ترکیبی از خودکفایی کشاورزی، ذخایر استراتژیک، حمایت دولت، تنوعبخشی به مسیرهای واردات و استفاده از ابزارهای مالی و تجاری جایگزین است. با این حال، اثربخشی این سیاستها همچنان به پایداری ذخایر و توانایی کشور برای جبران هرگونه کمبود واردات در طول زمان مرتبط است.
