زنگ خطر در صنعت و بازار خودرو/ موجودی قطعات و مواد اولیه در حال ته کشیدن است

بازار خودرو در یک بحران چند جانبه افت تولید، محدودیت در واردات و قیمت‌گذاری در شرایط پس از جنگ قرار گرفته است.

روزنامه اعتماد نوشت: گزارش‌ها نشان می‌دهد اگرچه خطوط تولید مستقیماً هدف حملات نبوده‌اند، اما تبعات غیرمستقیم جنگ، تولید را با چالش‌های بحران مواد اولیه، کاهش تیراژ خودرو و افزایش قیمت لجستیک و تاخیر در تحویل و ... مواجه کرده است.

کارشناسان این حوزه بر این باورند که بازار خودرو، در شرایط فعلی آینه تمام ‌نمای وضعیت کلی اقتصاد کشور است، کاهش تولیدات، افزایش قیمت‌ها و محدودیت در واردات همه و همه تابع یک منطق ساده است کمبود شدید ارز، جنگ تمام‌ عیار اقتصادی و نظامی، تحریم‌های بی‌سابقه و افزایش تورم مزمن و ساختاری همگی وضعیت این صنعت را پیچیده‌تر کرد و اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، کاهش تولید و عرضه هم ادامه خواهد داشت و زمانی که کالاهای انبارها به اتمام برسد، ضربه اصلی بر بازار خودرو وارد خواهد آمد.

خودروهای وارداتی گرانتر می‌شوند؟

در کنار رکود عمیق در بازار خودرو و نوسانات شدید قیمتی و عدم قطعیت در عرضه تصمیمات جدید در حوزه گواهی‌های اسقاط، بار مالی سنگین و تازه‌ای را بر دوش واردکنندگان و در نهایت مصرف‌کنندگان نهایی قرار داده است. آنگونه که اعلام شده پیرو الزام ارایه ۴ تا ۸ گواهی اسقاط خودرو برای خودروهای وارداتی، بازار خودرو بازهم با موج جدید افزایش قیمت‌ها مواجه می‌شود و با قیمت‌های جدید گواهی اسقاط، خودروهای وارداتی به‌طور میانگین ۵۰۰ میلیون تومان گران‌تر می‌شوند. براساس نرخ‌های جدید اعلام‌ شده، قیمت هر گواهی اسقاط برای خودروهای سواری از ۳۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان و برای خودروهای سنگین از ۶۰ به ۱۲۰ میلیون تومان افزایش یافته است.

افت تولیدات یا کاهش عرضه؟

امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، با اشاره به علل کاهش عرضه خودروهای داخلی و وارداتی، تأثیر جنگ و تحریم‌های بی‌سابقه برکشور و چشم‌انداز تورم قیمت خودروهای دست دوم به «اعتماد» می‌گوید: واقعیت این است که شاهد سنگین‌ترین تحریم‌های ۵۰ سال اخیر در کنار جنگ با اسراییل و امریکا بودیم؛ در ابتدا جنگ دوازده روزه در تیرماه سال گذشته و پس از آن هم جنگ رمضان، علاوه بر آن محاصره دریایی که ادامه‌دار شده و شرایط کشور را سخت‌تر هم کرده است.

کاکایی با اشاره به وضعیت فعلی بازار ادامه می‌دهد: بنده واقعا در تعجبم که چطوراین کشور تاب این همه مشکلات را آورده است، با وجود این همه فشارها، سوپرمارکت‌ها پر هستند، بنزین هم در کشوروجود دارد و زندگی عادی مردم در جریان است.

این کارشناس حوزه خودرو در مورد محدودیت‌ها درعرضه خودرو توضیح می‌دهد: عرضه خودرو کم نشده، بلکه تولید خودرو کمتر از گذشته شده است، هر چند مسوولان به طرز شگفت‌انگیزی قوی هستند و اجازه نمی‌دهند جنگ و تحریم، زندگی عادی مردم را مختل کند، اما این موضوع به معنای نادیده گرفتن واقعیت‌های تلخ اقتصادی در بخش تولید نیست.

کاکایی کاهش عرضه خودرو در بازار خودرو را ناشی از دو عامل اصلی عنوان می‌کند و می‌گوید: کاهش تولیدات داخلی به دلیل کمبود ارز و بسته شدن مسیرهای دریایی است ضمن آنکه ماهیت واردات در یک سال اخیر تغییر کرده است.

این کارشناس حوزه خودرو توضیح می‌دهد: از سال گذشته کمبود شدید ارز در کشور رخ داد که نتیجه آن رفتن از تالار اول به تالار دوم ارزی بود. همان زمان شاهد تورم شدید نیز بودیم، در حال حاضرهم که جنگ است و مدت‌هاست مسیر دریایی قفل شده و کمبود ارز بیش از پیش خود را نشان می‌دهد.

او تأکید می‌کند: تولید فعلی خودروسازانی مانند؛ ایران‌خودرو، سایپا، مدیران خودرو و کرمان موتور، تنها مبتنی بر اجناس قبلی انبارهاست و ارتباط چندانی با شرایط امروز ندارد. تولید خودرو امروز شبیه آن است که از ته انبار کالا بر می‌دارید پس کاهش تولیدات کاملا طبیعی است و حتی ممکن است در ماه‌های آینده کاهش بیشتری هم ببینیم.

کاکایی ادامه می‌دهد: اینکه برخی می‌گویند عرضه خودرو قطره چکانی شده واژه درستی نیست باید بگوییم تولید خودرو کلا پایین آمده زمانی از واژه عرضه قطره‌چکانی استفاده می‌شود که تولید هست اما تعمدا کم به دست مردم می‌رسانند اما امروز مساله کمبود مواد اولیه است.

او می‌گوید: سوال اساسی اینجاست، زمانی که ارزی نداریم، چطور خودرو وارد کشور ‌شود؟ پاسخ این است که خودروهایی که وارد می‌شوند، مربوط به سفارش‌های قدیم هستند که امروز تازه به دست مردم می‌رسند و اصلا ثبت سفارش‌های جدید نیستند.

کاکایی با اشاره به ماهیت واردات خودرو در یکی- دو سال گذشته ادامه می‌دهد: بسیاری از واردات خودرو در سال‌های اخیر، با تدوین قوانین جدید نوعی پولشویی محسوب می‌شود به عنوان مثال؛ عده‌ای فولاد صادر می‌کنند، اما به جای اینکه ارز آن را به کشور بازگردانند، به ازای آن خودرو وارد می‌کنند. بانک مرکزی هم عملاً نمی‌تواند با این وضعیت برخورد کند.

وی با اشاره به یک تناقضی دیگر تاکید می‌کند: خودرو جزو کالاهای تحریمی نیست و واردات آن آزاد است اما سوال اینجاست که چرا قطعات یدکی خودرو وارد نمی‌شود، چرا خودروی کامل وارد می‌کنیم اما قطعه‌ای در کشور نداریم؟ این مساله نشان می‌دهد که واردات خودرو در سال‌های گذشته بهانه‌ای بوده برای آزادسازی پول‌های بلوکه ‌شده و جابه‌جایی منابع و اینکه واردات برای نیاز واقعی بازار نبوده، بلکه برای حل مشکلات ارزی برخی افراد بوده است.

کاکایی در ادامه هشدار می‌دهد: اگر این وضعیت ادامه پیدا کند کاهش تولید و عرضه خودرو هم ادامه می‌یابد زیرا انبارهایی که امروز تولید را سرپا نگه داشته‌اند، رو به اتمام هستند و وقتی انبارها ته بکشند دیگر کالایی باقی نمی‌ماند. او با اشاره به مسیرهای جایگزین حمل‌ونقل (پس از بسته شدن مسیرهای دریایی) توضیح می‌دهد: هر چند جایگزین مسیر دریایی مسیرهای خشکی (ریلی و جاده‌ای) در کشور فعال هستند، اما این مسیرها اصلا قابل قیاس با مسیر دریایی نیستند. مسیر ریلی برای حمل همه کالاها ایمن نیست و مسیر جاده‌ای ظرفیت مسیر دریایی را ندارد پس تنها راه، باز شدن مسیرهای دریایی است.

این کارشناس صنعت خودرو در پاسخ به پرسشی درباره افزایش بی‌سابقه قیمت خودروهای کارکرده، نیز توضیح می‌دهد: ارزش ریال نصف شده است و تورم هر روز بالاتررفته، از دی ماه سال گذشته که ارز از تالار اول به تالار دوم رفت، دلار بخش صنعت نیز از ۷۰ هزار تومان به ۱۴۰ هزار تومان رسید به این معنی که ریال نصف شد. در کنار آن در یک سال گذشته نرخ تورم ۶۰ تا ۸۰ درصد شد در حالی که اگر دلار صنعتی را مبنا قرار می‌دادیم، باید تورم ۱۰۰ درصدی را در این صنعت تجربه می‌کردیم.

او می‌گوید: کالاهای صنعتی مانند؛ خودرو و ورق فولاد معمولاً با ۶ تا ۸ ماه تأخیر به تورم واقعی می‌رسند. که این روزها کم کم به همان نقطه نزدیک می‌شویم. یعنی به زودی تورم ۱۰۰ درصدی را در بازار خودرو شاهد خواهیم بود و خودروهای دست دوم هم از این قاعده مستثنی نیستند .

کاکایی تأکید می‌کند: نباید افزایش قیمت خودرو را با گرانفروشی یک شرکت اشتباه گرفت، اگر تنها نرخ‌های یک صنعت مانند؛ خودرو گران می‌شد، می‌گفتیم گرانفروشی رخ داده است اما وقتی همه کالاها با هم گران می‌شوند، از مواد غذایی گرفته تا مسکن و خودرو یعنی تورم بالا رفته و علت اصلی آن هم افزایش قیمت خودروهای دست دوم، است.

این کارشناس صنعت خودرو می‌گوید: در یک سال گذشته، موتورسیکلت بیشترین تورم را در میان همه وسایل نقلیه داشت و دلیلش هم ساده است، موتورسیکلت کالای ارزان‌ قیمت‌تری نسبت به سایر وسائل نقلیه است و مردم زمانی که منابع کافی برای خرید خودروی نو را ندارند، به سمت خرید موتورسیکلت به عنوان کالای جایگزین می‌روند و اینکه هر چه کالا ارزان‌تر و در دسترس‌تر باشد، پتانسیل افزایش قیمت آن بالاتر است. خودروی نو هم در رتبه بعدی قرار دارد. اما در مجموع، همه در مسیر افزایش قیمتی حرکت می‌کنند که بانک مرکزی آن را تعیین می‌کند.

او تاکید می‌کند: بازار خودروی ایران پس از جنگ در یک «چاله بلاتکلیفی» گرفتار شده است. از یک سو تولید داخلی به دلیل مشکلات ارزی و تامین قطعات افت کرده است و از سوی دیگر، واردات خودرو به دلیل هزینه‌های گزاف لجستیک و موانع دیپلماتیک، با محدودیت روبرو شده است. در این شرایط، پیش‌بینی می‌شود تا زمان ثبات سیاسی و بازگشت مسیرهای ترانزیتی به حالت عادی، روند صعودی قیمت‌ها و رکود تورمی در این بازار ادامه یابد.

قدرت خرید به‌شدت افت کرده است

یک فروشنده خودرو در شمال تهران در مورد شرایط عرضه و تقاضای خودرو به« اعتماد» می‌گوید: هر روز صبح تا شب قیمت‌ها را چک می‌کنم و قیمت خودروهای دست دوم نسبت به قبل ازعید یا قبل از جنگ به‌شدت افزایشی شده است.

او با اشاره به قیمت برخی از مدل‌های خودرو ادامه می‌دهد: پژو ۲۰۷پانوراما اتوماتیک قبل از عید ۲ میلیارد تومان بود که خرداد به ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان رسید. قیمت سراتو۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان بود که به ۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان رسید، البته یک ماه و نیم پیش این قیمت‌ها ۳۰۰ میلیون تومان گرانتر هم شده بود، یا تانک ۵۰۰، تا ۱۸ میلیارد تومان هم بالا رفته بود که الان حول و حوش ۱۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود. رنو ساندرو مدل ۹۸ نقره‌ای ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان شده که قبل از عید ۱ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان معامله می‌شد یا دنا پلاس صفر یک ماه پیش تا ۳ میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان بالا رفته بود.

این فروشنده خودرو می‌گوید: بازار خودروبه‌شدت راکد شده است و خرید و فروشی هم نیست و تنها در بخش خودروهای ارزان قیمت معاملات اتجام می‌شود به عنوان مثال، کوییک یا تیبا مدل پایین، کارکرده، بین ۶۵۰ تا ۷۵۰ میلیون معامله می‌شود و امیدواریم این رکود کمتر شود.