شوک جنگ با ایران به اقتصاد جهانی، از نفت تا تورم و بازارهای مالی

به گزارش سایت طلا به نقل از بیزنس اینسایدر، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران اکنون یک ماهه شده است. در طول ۳۰ روز، این جنگ که نشانه‌ای از کاهش شدت آن دیده نمی‌شود، اقتصاد جهانی را دچار آشوب کرده است. همه‌چیز، از قیمت نفت گرفته تا تورم و سفرهای هوایی، بر زندگی مصرف‌کنندگان در سراسر جهان تأثیر گذاشته است. این روزها اقتصاد جهانی وضعیت آسانی ندارد. یک ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، این شوک همه‌چیز را، از زنجیره‌های تأمین تا سفرهای هوایی، دستخوش تغییر کرده است.

این نشریه می‌نویسد: این درگیری که نشانه روشنی از فروکش‌کردن آن دیده نمی‌شود، اقتصاد جهانیِ از پیش آسیب‌پذیر را وارد مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی کرده است.

با تثبیت قیمت هر بشکه نفت در سطحی بالاتر از ۱۰۰ دلار ـ در حالی که پیش از جنگ حدود ۷۰ دلار بود ـ قیمت بنزین در آمریکا به مرز چهار دلار در هر گالن رسیده که بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲ تاکنون است. در سوی دیگر جهان، مصرف‌کنندگان در کشورهایی مانند فیلیپین و هند ساعت‌ها در صف سوخت می‌ایستند، زیرا دولت‌ها عرضه‌های رو به کاهش را سهمیه‌بندی کرده‌اند.

فاتح بیرول رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، اوایل این هفته در استرالیا به خبرنگاران گفت: «اگر این بحران در همین مسیر ادامه یابد، هیچ کشوری از پیامدهای آن مصون نخواهد بود.» این شوک عرضه انرژی می‌تواند تورم را افزایش دهد؛ موضوعی که ممکن است به افزایش نرخ‌های بهره بینجامد و در نهایت رکود اقتصادی را رقم بزند. این یک توازن ظریف است که در شرایط عدم‌قطعیت جنگ، تنظیم آن دشوار است.

برخی اقتصاددانان درباره بازگشت کابوس «رکود تورمی» به سبک دهه ۱۹۷۰ هشدار می‌دهند؛ طوفانی کامل از قیمت‌های بالا، اقتصاد راکد و افزایش بیکاری. این جنگ همچنین زنجیره‌های تأمین کالاهایی مانند هلیوم ـ که جزء حیاتی تراشه‌های نیمه‌رسانا و محرک انقلاب هوش مصنوعی است ـ و کود شیمیایی را تحت فشار قرار داده؛ موضوعی که در نهایت می‌تواند به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود. مدت‌زمان ادامه جنگ احتمالاً به این بستگی دارد که جهان تا چه اندازه بتواند پیامدهای اقتصادی آن را تحمل کند. در ادامه، برخی از مهم‌ترین راه‌هایی که این تأثیرات در حال گسترش است، بررسی می‌شود.

شوک نفتی

قیمت جهانی نفت از زمان آغاز درگیری نظامی در اواخر فوریه (نهم اسفند) عمدتاً به دلیل بسته‌شدن تقریباً کامل تنگه هرمز به‌شدت افزایش یافته است. حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از این آبراه در سواحل ایران عبور می‌کند. دیگر مراکز مهم نفتی در خاورمیانه نیز آسیب دیده‌اند، از جمله بندر فجیره در امارات متحده عربی، که این موضوع به افزایش بیشتر قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه دامن زده است. برای مردم عادی، پیامدها دو چیز است: پرداخت پول بیشتر در پمپ‌بنزین و افزایش شدید قبوض انرژی.

در آمریکا، میانگین قیمت بنزین در سطح ملی روز یکشنبه به ۳.۹۸ دلار رسید؛ در حالی که در فوریه ۲.۹۸ دلار بود. برخی کشورها تلاش کرده‌اند از طریق سهمیه‌بندی، شوک قیمتی را کاهش دهند. از جمله فیلیپین که مقامات آن یک هفته کاری چهارروزه برای کارکنان دولت اجرا کردند و از کسب‌وکارها خواستند در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند. پاکستان نیز هفته کاری کوتاه‌تر، تعطیلی دو هفته‌ای مدارس و دورکاری کارکنان بخش دولتی را برای سهمیه‌بندی سوخت به اجرا گذاشت. این ماه، آژانس بین‌المللی انرژی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر آزاد کرد تا نوسانات اقتصادی جهانی را کاهش دهد. این نهاد اعلام کرد این جنگ «بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت» را ایجاد کرده است.

اختلال و آشفتگی در بازارهای مالی

ترامپ از کلمات برای تأثیرگذاری بر بازارها استفاده کرده است. با این حال، به نظر می‌رسد معامله‌گران سهام هوشیارتر شده‌اند، زیرا چندین بورس وارد محدوده «اصلاح قیمت» شده‌اند. دو شاخص بزرگ ـ داوجونز و نزدک ۱۰۰ ـ اکنون در نیمه راه ورود به بازار نزولی قرار دارند. نزدک ۱۰۰ که عمدتاً از شرکت‌های فناوری آمریکایی تشکیل شده و پیش‌تر نیز به‌دلیل عدم‌قطعیت درباره تأثیر هوش مصنوعی بر شرکت‌های نرم‌افزاری تحت فشار بود، روز جمعه با بسته‌شدن معاملات وارد محدوده اصلاح قیمت شد. در همین حال، شاخص گسترده S&P ۵۰۰ تا پایان روز جمعه پنجمین هفته متوالی کاهش را ثبت کرد و اندکی با ورود به محدوده اصلاح قیمت فاصله داشت؛ پس از اوج تقریباً ۶۹۸۰ واحدی در ژانویه.

مؤسسه بی س ای ریسرچ (BCA Research)، ارائه‌دهنده مستقل داده‌های سرمایه‌گذاری جهانی، اعلام کرد اگر زیان‌ها با همین سرعت ادامه یابد، می‌تواند انگیزه‌ای قوی برای ترامپ باشد تا در راهبرد جنگی خود تجدیدنظر کند.

شبح رکود تورمی

تورم بد است. رکود هم بد است. رکود تورمی یعنی هر دو به‌طور هم‌زمان. تورستن اسلوک، اقتصاددان ارشد شرکت آپولو گلوبال منیجمنت (Apollo Global Management) بخش زیادی از سال ۲۰۲۵ را صرف هشدار درباره احتمال رکود تورمی کرده بود؛ ترکیب نگران‌کننده‌ای از تورم رو به افزایش و رشد اقتصادی کند که ناشی از سیاست‌های تعرفه‌ای متغیر ترامپ بود. در ژانویه، او موضع خود را تغییر داد و نسبت به بهبود اقتصاد خوش‌بین شد. یک ماه بعد، ترامپ ایران را بمباران کرد؛ اقدامی که جهان را غافلگیر و رکود تورمی را دوباره به موضوعی محتمل تبدیل کرد ـ این بار به‌دلیل افزایش احتمالی هزینه نفت و تحریک تورم.

آخرین باری که رکود تورمی حاکم شد، در دهه ۱۹۷۰ بود و آن هم ناشی از قیمت نفت بود؛ دوره‌ای که اقتصاد آمریکا را ویران کرد، سطح زندگی را کاهش داد و فشار مالی شدیدی بر مصرف‌کنندگان وارد آورد. رکود تورمی اغلب بدترین سناریوی اقتصادی تلقی می‌شود، زیرا حل آن دشوار است. فدرال رزرو در چنین شرایطی در کاهش نرخ بهره برای مقابله با رکود محدود می‌شود، چرا که این کار خطر تشدید تورم را به همراه دارد.

آشفتگی در سفرهای هوایی صنعت هواپیمایی

بلافاصله لرزش‌های جنگ را احساس کرد. بسته‌شدن حریم‌های هوایی در منطقه، شرکت‌ها را مجبور به تغییر مسیر یا لغو پروازها کرد و بسیاری از گردشگران سرگردان شدند. فرودگاه بین‌المللی دبی به‌تدریج برخی پروازها را از سر گرفته، اما بسیاری از فرودگاه‌ها فعالیت خود را محدود کرده یا پروازها را به حالت تعلیق درآورده‌اند.

بسیاری از سفارت‌های آمریکا در خاورمیانه نیز تعطیل شده‌اند و بخش‌های بزرگی از مسافران را بدون راه روشن برای بازگشت به خانه رها کرده‌اند. یک شهروند آمریکایی که هنگام آغاز جنگ در دبی بود به بیزینس اینسایدر گفت به‌دلیل نبود حمایت دولتی احساس کرده «مورد خیانت قرار گرفته و به حال خود رها شده است».

برخی گردشگران در انتظار تهیه بلیت بازگشت، هزاران دلار هزینه اضافی متحمل شده‌اند. در همین حال، قیمت سوخت جت به‌شدت افزایش یافته و بلیت هواپیما گران‌تر شده است. طبق اعلام انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی، قیمت سوخت جت در ۲۰ مارس به‌طور میانگین به ۱۹۷ دلار در هر بشکه رسید؛ در حالی که در پایان فوریه ۹۹ دلار بود. برخی شرکت‌ها ـ مانند کانتاس و ایر ایندیا ـ قیمت بلیت‌ها را افزایش داده و هزینه‌ها را به مصرف‌کنندگان منتقل کرده‌اند.

اختلال زنجیره‌های تأمین؛ از هوش مصنوعی تا قیمت غذا

عرضه نفت بیشترین تیترها را به خود اختصاص داده است، اما کالاهای دیگری نیز با اختلال در زنجیره تأمین روبه‌رو شده‌اند؛ کالاهایی که بر همه‌چیز، از انقلاب هوش مصنوعی تا قیمت مواد غذایی، تأثیر خواهند گذاشت.

برای مثال، گوگرد محصول جانبی فرآوری نفت و گاز است و به‌طور گسترده بازیافت می‌شود تا به استخراج فلزاتی مانند مس و لیتیوم کمک کند. این فلزات با شتاب ساخت مراکز داده توسط شرکت‌های هوش مصنوعی، تقاضای بالایی دارند و همچنین در تولید خودروهای برقی به کار می‌روند. گوگرد همچنین برای تولید اوره، یک کود تخصصی پرمصرف، حیاتی است. یک‌سوم از عرضه جهانی کود شیمیایی نیز از تنگه هرمز عبور می‌کند. اختلال طولانی‌مدت در عرضه کود، کشاورزان را وادار به سهمیه‌بندی مصرف خواهد کرد که نتیجه آن کاهش عملکرد محصولات و در نهایت افزایش قیمت مواد غذایی است.

جنگ با ایران همچنین بر عرضه هلیوم تأثیر گذاشته است. قطر نزدیک به یک‌سوم هلیوم جهان را تأمین می‌کند؛ محصول جانبی تولید گاز طبیعی مایع که برای ساخت نیمه‌رساناها حیاتی است. این موضوع ضربه دیگری به هوش مصنوعی وارد می‌کند؛ یکی از صنایع کلیدی که اقتصاد آمریکا را سرپا نگه داشته است.