ارزش دلاری نقدینگی کشور در کمترین میزان ۲۰ سال اخیر
رسیدن ارزش دلاری نقدینگی به پایینترین سطح دو دهه اخیر، فقط یک عدد ساده نیست؛ این شاخص نشان میدهد اقتصاد وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که میتواند هم زمینه اصلاح در بازار ارز را فراهم کند و هم مسیر جدیدی برای قیمتگذاری داراییها باشد.
به گزارش سایت طلا؛ در نگاه اول شاید رشد ۴۰ درصدی نقدینگی در پایان آبان ۱۴۰۴، تصویری تورمی از اقتصاد ارائه دهد؛ اما وقتی همین نقدینگی با نرخ آزاد دلار سنجیده میشود، نتیجه کاملاً متفاوت است.
ارزش دلاری پول در گردش کشور به محدودهای رسیده که آخرین بار حدود ۲۰ سال پیش تجربه شده بود.
به زبان ساده، سرعت رشد دلار از سرعت خلق پول پیشی گرفته و همین موضوع باعث شده «قدرت واقعی نقدینگی» بهشدت کاهش پیدا کند.
این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که بازار ارز جلوتر از متغیرهای پولی حرکت میکند و قیمتها بیش از آنکه بر پایه عرضه پول باشد، بر موج انتظارات سوار میشوند.
دلار جلوتر از نقدینگی حرکت کرده است
در شرایط عادی، نرخ ارز و حجم نقدینگی با فاصله زمانی به یکدیگر واکنش نشان میدهند.
اما وقتی نسبت نقدینگی به دلار به کف تاریخی میرسد، به این معناست که بازار ارز سریعتر از ظرفیت پولی اقتصاد رشد کرده است.
فعالان بازار این وضعیت را نشانهای از «پیشخور شدن ریسکها» میدانند؛ یعنی دلار بخشی از نگرانیهای آینده را زودتر در قیمتها لحاظ کرده است.
در چنین نقاطی، معمولاً بازار یا وارد فاز اصلاح میشود، یا مدتی درجا میزند تا سایر متغیرها به آن برسند.
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند سطوح فعلی دلار بیش از آنکه نتیجه کمبود نقدینگی باشد، محصول انتظارات تورمی و فضای پرریسک ماههای اخیر است.
قدرت پول کم شده، اما اقتصاد در حال تطبیق است
افت نقدینگی دلاری پیام روشنی برای بخش واقعی اقتصاد دارد؛ بنگاهها امروز برای تأمین سرمایه در گردش، واردات مواد اولیه و حفظ سطح تولید با فشار بیشتری روبهرو هستند.
این موضوع باعث افزایش تقاضا برای تسهیلات بانکی و احتیاط بیشتر در سرمایهگذاریهای جدید شده است.
با این حال، تجربه دورههای مشابه نشان میدهد این فاز معمولاً پایدار نمیماند. یا نرخ ارز تعدیل میشود، یا سیاستگذار با افزایش جریان اعتبار و نقدینگی، به ترمیم قدرت پول کمک میکند.
به بیان دیگر، اقتصاد تمایل دارد خود را با این عدمتعادل تطبیق دهد.
داراییها از نگاه دلاری ارزان شدهاند
یکی از پیامدهای مهم کاهش نقدینگی دلاری، افت ارزش دلاری داراییهاست.
در چنین شرایطی، بازارهایی مانند بورس، املاک و حتی برخی کسبوکارها، از منظر سرمایهگذاری بلندمدت جذابتر به نظر میرسند.
وقتی کل اقتصاد به دلار کوچک میشود، معمولاً بخشی از سرمایهها بهدنبال فرصتهای کمارزشگذاریشده میگردند.
همین موضوع میتواند در ماههای آینده، زمینه بازگشت تدریجی پول به بازار سرمایه و داراییهای مولد را فراهم کند؛ بهویژه اگر فضای سیاسی و ارزی ثبات نسبی پیدا کند.
فنر نقدینگی؛ اصلاح دلار یا رشد پول؟
اقتصاد نمیتواند برای مدت طولانی در چنین عدمتعادلی باقی بماند. دو مسیر محتمل پیشروست:
یا با بهبود فضای انتظارات و ورود منابع ارزی، دلار بخشی از رشد اخیر را پس میدهد؛
یا برای جبران فشار روی تولید و بودجه، حجم نقدینگی با شتاب بیشتری افزایش پیدا میکند.
در سناریوی دوم، هدف سیاستگذار معمولاً جلوگیری از افت فعالیت اقتصادی است؛ یعنی تزریق پول برای حفظ جریان تولید و تقاضا.
این مسیر اگرچه میتواند در کوتاهمدت به اقتصاد نفس بدهد، اما نیازمند مدیریت دقیق است تا به موج جدید تورمی منجر نشود.
معیشت و تقاضا؛ مردم محتاطتر شدهاند
کاهش ارزش دلاری نقدینگی بهطور طبیعی قدرت خرید خانوارها را در کالاهای سرمایهای و بادوام محدود میکند.
نتیجه آن، افت معاملات در بازارهایی مانند مسکن، خودرو و لوازم خانگی است.
اما همین افت تقاضا، در کنار تعدیل انتظارات، میتواند به مرور به ثبات نسبی قیمتها کمک کند؛ بهخصوص اگر سیاستهای حمایتی هدفمند و کنترل انتظارات تورمی همزمان اجرا شود.
اقتصاد در فاز تنظیم مجدد است، نه بحران
صادق محبی، کارشناس اقتصادی گفت: رسیدن نقدینگی دلاری به کف تاریخی الزاماً خبر بد مطلق نیست.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: بازار ارز جلوتر از متغیرهای پولی حرکت کرده. یعنی دلار بخش زیادی از ریسکها را پیشاپیش قیمتگذاری کرده است.
وی افزود: معمولاً در چنین شرایطی یا نرخ ارز وارد فاز اصلاح و تثبیت میشود، یا سیاستگذار با افزایش جریان اعتبار اجازه میدهد اقتصاد خودش را با سطح جدید قیمتها تطبیق دهد.
محبی تاکید کرد: از زاویه سرمایهگذاری، این وضعیت به معنی ارزانشدن داراییهای ریالی نسبت به دلار است. بورس، املاک و حتی برخی کسبوکارها امروز در مقایسه تاریخی در سطوح پایینی قرار دارند. اگر شوک سیاسی جدیدی وارد نشود، این نقطه میتواند آغاز بازگشت تدریجی پول به بازارهای مولد باشد.
به گفته این تحلیلگر، نگرانی اصلی نه سطح فعلی دلار، بلکه نحوه مدیریت مرحله بعد است؛ اگر رشد نقدینگی بدون برنامه اتفاق بیفتد، تورم تشدید میشود.
وی تصریح کرد: اما اگر تزریق پول هدفمند باشد و همزمان انتظارات تورمی کنترل شود، میشود از این مقطع عبور کرد بدون اینکه اقتصاد وارد سیکل جدید بیثباتی شود. بهنظر من بازار الان بیشتر در فاز تنظیم مجدد است تا بحران.
چالشهای کاهش نقدینگی دلاری
رسیدن نقدینگی دلاری به کف ۲۰ ساله، نشانه ورود اقتصاد به یک نقطه بازتنظیم است؛ نقطهای که در آن دلار جلوتر از متغیرهای پولی حرکت کرده، داراییها از منظر دلاری ارزان شدهاند و سیاستگذار ناچار است میان کنترل تورم و حمایت از تولید تعادل تازهای ایجاد کند.
این وضعیت اگرچه چالشهایی به همراه دارد، اما همزمان میتواند فرصتی برای اصلاح بازار ارز، بازگشت تدریجی جذابیت به بورس و جهتدهی نقدینگی به سمت بخشهای مولد باشد، مشروط بر آنکه مدیریت انتظارات و سیاستهای پولی با دقت بیشتری دنبال شود.
