بانک مرکزی از بازار ارز خارج نمی‌شود

نظام نرخ ارز ایران ثابت یا شناور یا شناور مدیریت شده است؟ در پاسخ به این پرسش دیدگاه‌های مختلفی از سوی دولتی‌ها و کارشناسان اقتصادی مطرح شده است.

در حالی مقامات بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی نظام نرخ ارز ایران را "شناور مدیریت شده" اعلام می‌کنند و اتفاقا در برنامه چهارم توسعه نیز این موضوع مورد تاکید قرار گرفته است اما گروهی از اقتصاددانان هم هستند که با تجزیه و تحلیل بازار ارز، این نظام را شناور مدیریت شده نمی‌دانند.

نظام نرخ ارز مدیریت شده می‌گوید که بازار عرضه و تقاضا تعیین کننده قیمت ارز است و بانک مرکزی فقط در صورت مشاهده نوسان شدید آن، در بازار مداخله کرده و سعی در حفظ ثبات بازار ارز خواهد کرد.

تعدادی از اقتصاددانان همچون عباس شاکری استاد اقتصاد کلان دانشگاه علامه طباطبایی معتقدند که سیلان و رشد پایه پولی از ناحیه افزایش ذخایر ارزی بانک مرکزی در 10 سال گذشته به طور کامل این ادعای دولتمردان را تأیید نمی‌کند. آنان می گویند: بررسیها نشان می دهد تغییرات نرخ ارز بیشتر از یک الگوی تثبیتی تبعیت کرده است تا از یک نظام شناور مدیریت شده.

این در حالی است که مهدی تقوی استاد اقتصاد کلان و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی نیز نظام نرخ ارز ایران را "شناور کثیف" دانسته است.

حال بازار ارز در یک ماه اخیر را مرور می‌کنیم. افزایش قیمت دلار و یورو در بازار از ابتدای مهرماه آغاز شد و قیمتها در پنجم مهرماه به اوج رسید. بازار در این روز تب و تاب نداشت و هر ساعت و دقیقه یک رقم جدید برای قیمت دلار و یورو به ثبت می رسید؛ اما بانک مرکزی در بازار مداخله نکرد تا به انتظار روزهای آینده نرخ ارز بنشیند.

این روند ادامه داشت تا اینکه قیمت دلار ظرف چند روز از حدود 1050 تومان ابتدای مهرماه یکدفه از 1250 تومان سردرآورد. این قیمتها حتی صرافان واقع در میدان فردوسی تا چهارراه استانبول که مرکز ارزفروشان تهران است را گیج کرده بود.

سرانجام محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور وارد عمل شد و در هفتم مهرماه اعلام کرد بانک مرکزی برای مدیریت قیمت ارز در بازار داخلی بدون محدودیت ارز وارد بازار می کند. سپس محمود بهمنی رئیس کل بانک مرکزی به جمع خبرنگاران آمد و اظهارات آقای معاون اول را تائید کرد.

بدین ترتیب مداخله دولت در بازار ارز آغاز شد و سرانجام روند افزایشی قیمتها متوقف شد. البته رئیس کل بانک مرکزی وعده کرد که قیمت دلار تا 1060 تومان کاهش خواهد یافت.

در ادامه، فعل و انفعالات طوری رقم خورد که صرافی‌های وابسته به بانکها ماموریت جدیدی از بانک مرکزی دریافت کردند؛ فروش ارز به مردم و فعالان اقتصادی به میزان نیاز ارزی آنان.

از آن زمان به بعد بود که صفها مقابل صرافی وابسته به بانکها تشکیل شد و هر روز از مرکز ارزفروشان تهران خبرهای جدیدی مخابره شد. برهمین اساس، قیمت دلار روزانه با مدیریت بانک مرکزی شیب نزولی به خود گرفت و در نهایت به 1060 تومان - تا پایان روز شنبه - کاهش یافت. حتی روز شنبه از بازار ارزفروشان خبر رسید که صرافی وابسته به بانکها فروش ارز به شهروندان عادی را متوقف کرده اند.

سپس معاون اول رئیس جمهور عصر شنبه دوباره به جمع خبرنگاران آمد و چنین گفت: "هر چند اخیرا در بازار اخلالی به وجود آمد ولی دولت نشان داد که بر اوضاع مسلط است و بنده وعده می‌دهم که قیمت ارز هرگز بالا نخواهد رفت."

این اظهارات محمدرضا رحیمی که اصلا با نظام نرخ ارز شناور مدیریت شده - دیگر قیمت ارز هرگز بالا نخواهد رفت - تطابق ندارد، از احتمال حضور دائمی دولت با محوریت بانک مرکزی در بازار ارز حکایت دارد. البته گفته می شود مداخله بانک مرکزی در بازار ارز فعلا تا پس از اجرای هدفمندی یارانه ها ادامه خواهد داشت.

به هر حال باید به انتظار روزهای آینده نشست و دید مقامات بانک مرکزی هم اظهارات آقای معاون اول را تائید می کنند که در این صورت، نظام نرخ ارز ایران نیز قطعا تغییر خواهد کرد.