افشاگری جنجالی آمریکا درباره یک عملیات بیسابقه/ ویژگیهای عملیات ترکیبی ایران چه بود؟
اخبار روزهای اخیر درباره اسارت ۳ خلبان ایرانی در قطر، بار دیگر ماجرای عملیات درخشان جنگندههای ایرانی علیه اهداف آمریکایی در سطح منطقه در نخستین روزهای جنگ تحمیلی سوم را در کانون توجه تحلیلگران نظامی قرار داده است.
اخبار روزهای اخیر درباره اسارت ۳ خلبان ایرانی در قطر، بار دیگر ماجرای عملیات درخشان جنگندههای ایرانی علیه اهداف آمریکایی در سطح منطقه در نخستین روزهای جنگ تحمیلی سوم را در کانون توجه تحلیلگران نظامی قرار داده است.
مجله آمریکایی «وار زون»، که از رسانههای نظامی مطرح در آمریکا بهحساب میآید، در روزهای اخیر بهدنبال مطرح شدن ماجرای سونوشت خلبانان ایرانی در قطر، به بازخوانی عملیات جنگندههای ایران علیه اهداف آمریکایی در نخستین روزهای جنگ تحمیلی سوم پرداخته است.
محور این گزارش، اظهارات تازه «گلن ونهرک»، فرمانده سابق «نورث کام» (فرماندهی شمالی آمریکا)، «نوراد» (فرماندهی دفاع هوافضای آمریکای شمالی) و از فرماندهان پیشین نیروی هوایی این کشور است. او بار دیگر پرده از یکی از نقاط آسیبپذیر جدی ارتش آمریکا در جنگ اخیر با ایران برمیدارد؛ جایی که جنگندههای F-۵ ایرانی توانستند با پروازی در ارتفاع بسیار پایین، خود را به کمپ بورهینگ آمریکا در کویت برسانند و این پایگاه را بمباران کنند.
اظهارات جنجالی ژنرال آمریکایی چه بود؟
ژنرال بازنشسته گلن ونهرک، در یک نشست تخصصی درباره مقابله با پهپادها:
نیروهای آمریکایی در جریان جنگ اخیر نهتنها در برابر پهپادها و دیگر تهدیدهای هوافضایی آسیبپذیر بودند، بلکه سه جنگنده F-۵ ایرانی نیز توانستند در ارتفاع پایین، وارد فضای عملیاتی کویت شوند و پایگاه آمریکایی را بمباران کنند.
این اتفاق برای یک نیروی هوایی قدرتمند، «شرمآور» است.
چنین حمله هوایی مستقیمی علیه نیروهای آمریکایی، دستکم در چند دهه گذشته، بیسابقه بودهاست.
تاکتیک پرواز در ارتفاع بسیار پایین
جنگندههای F-۵ ایران برای عبور از شبکه شناسایی و پدافندی آمریکا، از تاکتیک پرواز در ارتفاع بسیار پایین استفاده کردهاند.
ویژگیهای این پرواز:
پرواز در برخی مقاطع در ارتفاع کمتر از ۵۰ فوت
حرکت با سرعت بالا
حفظ سکوت رادیویی
انتخاب مسیر مشخص برای کاهش احتمال شناسایی
تلاش برای عبور از مناطق زیرپوشش سامانههای پدافندی
نکته مهم:
این تاکتیک از یک جهت اهمیت زیادی دارد؛ سامانههای زمینی پدافند هوایی در برابر اهدافی که در ارتفاع بسیارپایین حرکت میکنند، بهدلیل محدودیت افق راداری و وجود عوارض زمین، با چالشهایی مواجهند.
F-۵ ها چگونه از شبکه پدافندی عبور کردند؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرح، این است که چگونه جنگندههای ایرانی توانستهاند از ایران به کویت برسند، بمباران کنند و بدون سرنگونی از منطقه خارج شوند؟
چند احتمال مطرح:
پرواز در ارتفاع پایین: حرکت در ارتفاع بسیار پایین، میتواند زمان واکنش سامانههای شناسایی و پدافندی را کاهش دهد.
انتخاب مسیر مناسب: مسیر پرواز به شکلی طراحی شده بود که از مناطق زیرپوشش پاتریوت دور بماند.
عملیات فریب: ممکن است حمله با عملیات فریب، جنگ الکترونیک یا حملات همزمان به سامانههای شناسایی همراه بوده باشد.
حملات پیشین به رادارها: ایران در ابتدای جنگ، رادارها و سامانههای پدافند هوایی منطقه را نیز هدف قرار داده بود؛ بنابراین احتمال ایجاد اختلال در شبکه شناسایی پیش از عملیات مطرح شدهاست.
استفاده از یک عملیات ترکیبی
یکی از نکات مهم، احتمال فراتر بودن عملیات از یک حمله ساده هوایی است. در واقع ممکن است ایران برای تسهیل عملیات جنگندههای F-۵ از ترکیبی از ابزارها استفاده کرده باشد:
موشکهای تهاجمی
پهپادها
حمله به رادارها
جنگ الکترونیک
حملات سایبری
فریب سامانههای شناسایی
حمله همزمان به مراکز فرماندهی و کنترل
نکته مهم: درصورت صحت چنین سناریویی، حمله جنگندهها را باید بخشی از یک «عملیات چندلایه برای ایجاد شکاف در شبکه دفاعی آمریکا» دانست، نه صرفاً پرواز چند جنگنده قدیمی.
اعترافهای مهم ونهرک
اهمیت اظهارات ژنرال بازنشسته آمریکایی فقط به حمله جنگدههای F-۵ محدود نمیشود؛ او معتقد است:
مساله اصلی، نبود مسئولیت مشخص و هماهنگی کافی میان نیروهای آمریکایی بودهاست.
ارتش و نیروی هوایی آمریکا در زمینه مسئولیت دفاع از پایگاهها در برابر تهدیدهای هوایی جدید، عملاً بخشی از مسئولیت را به یکدیگر واگذار کرده بودند.
نتیجه این وضعیت، چیزی جز پذیرش آگاهانه ریسک و پرداخت هزینه آن در میدان نبرد نبودهاست.
آمریکا نباید در آینده سامانههای مختلف پدافندی را بهصورت جزیرهای به کار گیرد.
سامانههایی مانند «تاد»، «پاتریوت»، سامانههای ضدپهپاد، رادارها و مراکز فرماندهی باید بتوانند اطلاعات خود را بهصورت یکپارچه به اشتراک بگذارند.
در غیر این صورت، ممکن است یک تهدید کوچک یا کمهزینه از شکاف میان سامانههای مختلف عبور کند.
چرا حمله F-۵ ها برای آمریکا مهم است؟
اهمیت این حادثه الزاماً به قدرت جنگندههای F-۵ مربوط نمیشود:
اهمیت ماجرا به شکافی مربوط است که یک سامانه قدیمی توانسته در شبکه دفاعی مدرن ایجاد کند.
پیام راهبردی این حادثه میتواند این باشد که در جنگ آینده، آمریکا تنها با موشکهای بالستیک پیشرفته یا جنگندههای نسل جدید مواجه نیست.
حریف میتواند از ترکیب موارد زیر استفاده کند: (ایجاد فشار همزمان بر چند لایه دفاعی و آشکارسازی نقاط ضعف شبکه)
جنگنده قدیمی
پرواز ارتفاع پایین
پهپاد
موشک
جنگ الکترونیک
فریب
