عبور روزانه 17میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز/نگرانی غرب از بسته شدن تنگه ایرانی

اگرچه در طول 34 سالی که از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد و بارها ایران از سوی ابرقدرتها مورد تحریم‌های اقتصادی قرار گرفته است، اما در چند سال اخیر فشار تحریمهای اقتصادی که به ایران اعمال شده، بسیار شدیدتر است.

از این رو در این گزارش سعی می شود اذهان را به سمت برگ برنده‌ای که ایران می‌تواند از آن به وقت لزوم استفاده کند، هدایت کند.

براساس تحقیقات انجام شده، ایران می‌تواند در مقابل چنین تحریمهایی که از سوی غرب اعمال شده است، از این برگ برنده استفاده کرده و هیچ سازمان حقوقی و یا نهاد بین‌المللی نمی‌تواند به ایران خرده بگیرد، حتی ایران می‌تواند از اقداماتی که آمریکا و اتحادیه اروپا در قبال ایران انجام داده و امنیت اقتصادی این کشور را در خطر انداخته است، به مجامع حقوقی بین‌المللی اقامه دعوی کند.

*تنگه‌های استراتژیک جهان

آبراهه‌ها، تنگه‌ها و کانال‌ها از دیر باز نقش مهمی در تجارت و اقتصاد دنیا داشته‌‌ و دارند، به طوری که تقریبا 80 درصد از تجارت کالاها از طریق دریاها و با عبور از تنگه‌ها و کانال‌ها صورت می‌گیرد، براین اساس باید گفت: بیش از نیمی از تجارت نفت و فرآورده‌های نفتی نیز از طریق دریاهای آزاد و به وسیله نفتکش‌ها انتقال می‌یابد.

بنابراین مسیرهای استراتژیک دریایی نقش مهمی در امنیت عرضه انرژی دارند، چرا که هر گونه اختلال در این تنگه‌ها و به دنبال آن مشکلاتی که برای عبور و مرور نفتکش‌ها از این تنگه‌ها به وجود آید، بر انتقال نفت تاثیر گذاشته و امنیت عرضه انرژی را با مشکل مواجه می‌کند.

در جهان 116 تنگه و تعدادی کانال وجود دارد که بسیاری از آن‌ها نقشی در حمل و نقل تجاری و دریایی ندارند، اما حداقل هشت تنگه و کانال وجود دارد که نقش زیادی در تجارت و حمل و نقل کالا و نفت دارند که خوشبختانه باید گفت، این کانال‌ها و تنگه‌ها در اختیار مسلمانان است و درسرتاسر جهان گسترانیده شده‌اند.

مشخصه مشترک این تنگه‌ها آن است که در باریک‌ترین قسمت کمتر از 40 مایل (60کیلومتر) پهنا دارند و عمق این تنگه ها یکسان نبوده و تنها بخش کوچکی از آنها عمیق و بخش دیگر نیز بسیار کم عمق است به طوری که در برخی از نواحی نیز قایقهای موتوری نیز نمی توانند درآنجا رفت و آمد کنند چه رسد به کشتیها غول پیکر و حتی نفت کشها.

بنابراین می توان گفت تنگه‌ها، ماهیت ژئوپلیتیک داشته و کشوری که این عامل جغرافیایی را در اختیار داشته باشد در کنترل و نظارت بر آن نیز قدرت داشته، تنگه‌ها دارای ارزش استراتژیک می‌شوند و این فرصت را برای کشور فراهم می‌کنند تا از طریق آن، از مزایای سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی آن بهره جوید و حتی در صورت بروز خطر و تهدید امنیت ملی کشور، از آن فرصت استفاده کند و در مسیر تنگه اختلال ایجاد کند.

*مولفه های تاثیر گذار در قیمت نفت

بازار جهانی نفت از سه مولفه تشکیل شده است که اولین مولفه تقاضا است به طوری که هر کشوری برای افزایش رشد اقتصادی خود نیاز به مصرف نفت دارد و مولفه دیگر تولید نفت است که تولید نیز به قابلیت‌های فیزیکی کشورهای تولیدکننده در استخراج نفت و همچنین شرایط بازار بستگی دارد.

عنصر سوم نیز ذخایر نفتی کشورهای مصرف کننده نفت است، بنابراین اگر هریک از این مولفه ها تغییر کند می تواند در قیمت نفت تاثیر گذار باشد.

همانطور که می دانیم شش کشور آمریکا، ژاپن، آلمان، روسیه، ایتالیا و فرانسه 52 از تقاضای جهانی نفت را به خود اختصاص داده‌ و هشت تولید کننده عمده نفت نیز یعنی عربستان، ایالات متحده، روسیه، ایران، چین، ونزوئلا، مکزیک و نروژ حدود 55 درصد از تولید جهانی نفت را به خود اختصاص داده‌اند و این در حالی است که سهم بزرگی از تولید نفت در خاورمیانه متمرکز بوده است.

بنابراین فاصله جغرافیایی بین تولید‌کنندگان و مصرف کنندگان نفت و بحث انتقال و حمل و نقل نفت از مراکز تولید به مراکز مصرف موجب می شود که این عامل نیز در قیمت نفت موثر باشد.

حمل و نقل نفت یا از طریق خشکی و خط لوله امکان‌پذیر است و یا از طریق دریا و با استفاده از نفتکش‌ها، در مقوله حمل و نقل نفت از مسیرهای دریایی نقش تنگه‌ها به وضوح قابل مشاهده است.

* تنگه عامل مهم در تجارت دریایی نفت

بنابراین تنگه‌ها به عنوان عاملی مهم در حمل و نقل بین‌المللی نفت بر امنیت انرژی و نفت تأثیرگذار خواهند بود، چرا که رشد اقتصادی کشورها و به تبع آن افزایش تقاضای نفت آنها موجب افزایش حجم تجارت نفت شده و از آنجایی که جغرافیای مصرف و تولید نفت یکی نیست و فاصله زیادی بین آنها وجود دارد، حمل و نقل بین‌المللی نفت و تنگه‌ها که یکی از عوامل در حمل و نقل دریایی است، نقش مهمی در امنیت عرضه ایفا می‌کند.

از طرف دیگر امنیت انرژی را از منظور دو گروه مصرف کننده و تولید کننده می‌توان مورد بررسی قرار داد، امنیت انرژی از دید مصرف کننده به در دسترس بودن منابع انرژی بستی دارد و از طرفی نیز تولید کننده پس از تامین نیازهای داخلی به صادرات انرژی می‌پردازد.

روزانه بیش از 100 میلیون تن نفت به وسیله نفتکش‌ها از مسیر دریا جابه‌جا می‌ شود که در حدود نیمی از آن در مسیر خاورمیانه و به مقصد ژاپن، چین، ایالات متحده و اروپا حمل می‌شود، بنابراین از این منظر نیز تنگه‌ها که رکن مهم مسیرهای دریایی می‌باشند با امنیت انرژی پیوند خورده و بر امنیت انرژی تأثیرگذار هستند.

*صادرات روزانه 17میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز

در سال 2011 تولید نفت جهان در حدود 88 میلیون بشکه در روز بوده است که بر طبق آمار ارائه شده از (EIA) سازمان بین المللی انرژی بیش از نیمی از آن از طریق نفتکش‌ها و از مسیرهای دریایی انتقال یافته است.

از خلیج فارس و تنگه هرمز که یکی از مناطق مهم تولید نفت است به آسیا به خصوص چین و ژاپن، از طریق تنگه مالاکا به اروپا و از طریق کانال سوئز نفت صادر شده است.

بیش از 40 درصد تولید نفت جهان در سال 2011 از طریق تنگه‌های هرمز، مالاکا، باب المندب و کانال سوئز انتقال یافته است.

در همین سال از تنگه هرمز 17 میلیون بشکه در روز، از تنگه مالاکا 13.6 میلیون بشکه در روز، از تنگه باب المندب 3.3 میلیون بشکه در روز و از کانال سوئز 2 میلیون بشکه در روز نفت انتقال داده شده است بنابراین بر حسب حجم تجارت نفت، تنگه هرمز در خلیج فارس و تنگه مالاکا که ارتباط دهنده اقیانوس‌های آرام و هند است، استراتژیک‌ترین تنگه‌های جهان در انتقال نفت هستند.

باین شرایط اگر روزی تنگه هرمز مسدود شود باید گفت جریان ورودی روزانه 17 میلیون بشکه به کشورهای جهان مسدود شده و انها باید این میزان نفت خود را یا از ذخایر استراتژیک خود تامین کنند و یا باید به دنبال راه هایی برای دورزدن تنگه ها و به خصوص این دو تنگه مهم جهانی باشند.

بازار بین‌المللی انرژی وابسته به حمل و نقل و انتقال امن و مطمئن انرژی است و مسدود کردن تنگه‌ها، هر چند بصورت موقت، منجر به افزایش قابل توجهی در هزینه‌های انرژی می‌ شود به طوری که برخی از کارشناسان بین المللی نفت اخیرا اظهارکرده اند در صورت اختلال در رفت‌وآمد نفتکش ها در تنگه هرمز قیمت نفت به در بازارهای جهانی به مرز 200دلار در هربشکه خواهد رسید.