تحلیلی اشتباه از راه اندازی بورس ارز

بر اساس این مدل، نرخ در بازار بورس کاملاً از قاعده بورس بر مبنای عرضه و تقاضا پیروی می‌کند. در تعیین نرخ عامل حاکمیتی نقش نخواهد داشت و نرخ ارز هر روز به طور آزاد و بر اساس میزان عرضه و تقاضا مشخص می‌شود. بر این اساس اصلاً قرار نیست بورس ارز، نرخ ارز را پایین بیاورد. این تحلیل و تعبیر اشتباه است. قرار است نرخ ارز به صورت شناور باشد. بانک مرکزی تنها مدیریت ارزی را انجام می‌دهد اما نقشی در پایین آوردن نرخ ارز نخواهد داشت و اصلاً قرار نیست بورس ارز چنین کارکردی داشته باشد. در این شرایط بانک مرکزی همان‌طور که گفتم کارش مدیریت نرخ شناوراست. این بدین معنی ست که نمی‌گذارد جریان‌های دلالی و سفته‌بازی و سوری با شیطنت، روند خرید و فروش را به هم بریزند.

این مدیریت بسیار فرق دارد با اینکه ما بگوییم بانک مرکزی، در شرایطی که نرخ ارز بالا می‌رود، به صورت دستوری و عامدانه بخواهد نرخ را پایین بیاورد و در روند بازار خلل وارد کند. یعنی قرار نیست بانک مرکزی چنین نقش و کارکردی را در بورس ارز داشته باشد. بانک مرکزی تنها از ورود دلال‌های ارزی و خللی که آنها به روند طبیعی عرضه و تقاضا وارد می‌کنند، جلوگیری خواهد کرد. اما مدیریت بورس به دنبال کاهش نرخ ارز نخواهد بود.

با این سیستم نرخ بازار آزاد بی‌معنی است. نرخ بازار آزاد در یک روند کوتاه‌مدت همان نرخ خرید و فروش ارز در بازار بورس خواهد بود. به عبارتی نرخ روز در بورس همان نرخ بازار آزاد است چون بر اساس عرضه و تقاضا نرخ بالا و پایین می‌رود. دلال ارزی وقتی معنی داشت که اختلاف قیمتی وجود داشت و دلال از این اختلاف قیمت نفع می‌برد اما با سیستم بورس ارزی اصلاً اختلاف قیمتی وجود ندارد. چون ارز مرجع تنها به گروه محدودی از کالاهای اساسی تعلق می‌گیرد، عملاً ارز غالب در بازار تک‌نرخی و به نرخ همان بورس خواهد بود. به همین دلیل بازار دلالی از بین می‌رود و بر همین اساس می‌گوییم بازار آزاد دومی موازی بورس ارز شکل نخواهد گرفت.

از طرفی با این سیستم و متعادل شدن قیمت‌ها که عملاً جهش نرخ ارزی را منتفی می‌کند، با کاهش تقاضا از سوی افرادی می‌شویم که می‌خواهند برای حفظ ارزش دارایی نقدی خود، ریال را به ارز تبدیل کنند. با این اوصاف، دو تقاضای حاشیه‌ای از بازار ارز حذف می‌شود و همین موضوع به کنترل نرخ ارز و استوار شدن آن روی نرخی معقول کمک می‌کند.



* غلامرضا مصباحی مقدم، رییس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس