چه کسی دلارهای صندوق ارزی را برداشت؟
صندوق توسعه ملی، حکم قلک پول های نفت را دارد. این قلک همواره محل دعواهای جناحی و دولت ها بوده است؛ یکی تاسیس می کند و دیگر منحل. یکی برداشت می کند و دیگری ذخیره، و بالاخره یکی می گوید پُر تحویل دادیم و دیگری می گوید خالی تحویل گرفتیم!
هنوز یک سالی از ریاست جمهوری سید محمد خاتمی نگذشته بود که کاهش قیمت نفت خام در بازارهای جهانی، دولت را با افت ناگهانی درآمدهای ارزی و کسری بودجه مواجه کرد. این وضعیت تا اوایل سال 1378 نیز ادامه یافت. دو سال بعد رئیسجمهوری درباره مشکلات دولت در تامین ارز و خرید مایحتاج عمومی ضمن اشاره به اینکه در مقطعی «فقط سه روز ذخیره گندم در کشور» وجود داشته به نمایندگان مجلس گفت: «شما میدانید به خاطر نداشتن ارز، در جایی که نمیتوانستیم بدهیهایمان را بپردازیم، با سیلی صورت خود را سرخ نگه داشتیم و در عین حال، به کالاهای مردم لطمه نخورد.»
سرانجام سیلی سرخ نگه داشتن صورت اصلاحاتی ها به تاسیس صندوق توسعه ملی منجر شد؛ تا هم از تاثیر قیمت های جهانی نفت بر اقتصاد داخلی کم کند و هم بودجه را کمی از وابستگی به درآمد نفتی برهاند. بر اساس قانون مصوب دولت مکلف بود مازاد درآمد حاصل از فروش نفت را در حساب ذخیره ارزی پسانداز کند و در صورتی که درآمدهای ارزی محقق کمتر از ارقام پیشبینیشده در بودجه باشد، از منابع موجود در حساب برای تامین کسور درآمدی خود برداشت کند. همچنین دولت میبایست 50 درصد از منابع این حساب را برای سرمایهگذاری در اختیار بخش خصوصی قرار میداد.
پنج سال پس از تاسیس حساب ذخیره ارزی، محمود احمدینژاد جامه ریاست بر تن کرد و سرنوشت حساب ذخیره ارزی با بیش از ده و نیم میلیارد دلار موجودی را به دست گرفت.
حجم مصرف دلارهای نفتی در اواخر دولت نهم به حدی رسید که نگرانیها و مخالفتها به اردوگاه یاران غار دولت هم رسید ولی پاسخ احمدی نژاد یک چیز بود : انحلال هیات امنای صندوق ذخیره ارزی. از این رو نمایندگان مجلس شورای اسلامی ضمن بررسی قانون برنامه پنجم توسعه، دولت را مکلف کردند با تشکیل «صندوق توسعه ملی» موجودی صندوق ذخیره ارزی به علاوه حدود 20 درصد از عواید حاصل از فروش نفت و گاز را به حساب این صندوق واریز کند. طرح تاسیس صندوق توسعه ملی ابتدا در مجمع تشخیص مصلحت نظام مطرح شد و سپس در قالب قانون برنامه توسعه از تصویب نمایندگان گذشت.
موجودی این صندوق همواره محل تردید بوده و اینکه آیا کسی دلارها را خورده و برده و اصلا اینکه چند میلیون دلار در صندوق توسعه ملی ذخیره شده است؟
«در حال حاضر بیش از 60 میلیارد دلار در صندوق توسعه ملی ایران پول وجود دارد.» این را سید قاسم حسینی، معاون رئیس صندوق توسعه ملی ایران در مصاحبه با خبرگزاری ترند آذربایجان می گوید.
اعضای جدید صندوق چندی پیش به آذربایجان سفر کرده بودند. معاون رییس صندوق توسعه ملی می گوید: « با توجه به منابع خوبی که صندوق توسعه ملی ایران دارد، این صندوق می تواند در بازارهای مالی و پولی آذربایجان سرمایه گذاری کند، همچنین فاینانس و تامین مالی پروژه هایی که ایرانیها برای اجرا در آذربایجان برنده می شوند را انجام دهد.
همچنین اگر شرکتهای آذربایجان بخواهند کالایی از ایران بخرند می توانیم همین شرکتها را فاینانس و تامین مالی کنیم. امکانات و شرایط خود را به نوعی به دولتمردان آذربایجان عرضه کردیم . قرار بر این گذاشتیم که ارتباطاتمان را بیشتر کنیم. هدفمان این است که حالا که قرار است از منابع صندوق سرمایه گذاری بکنیم، ما ترجیح می دهیم که سرمایه گذاری را در یک کشور مسلمان و دوستی که همسایه ما هم هست بکنیم و این سیاست را ادامه می دهیم.
زمینه های خیلی خوبی برای سرمایه گذاری در آذربایجان وجود دارد. مثلا سازمان سرمایه گذاری آذربایجان پروژه های خیلی خوبی را به ما ارایه کرد. در زمینه های نفت و گاز و پتروشیمی پروژه های مختلفی را داشتند. شرکتهایی را دارند آماده می کنند، با شرایط ویژه ای هم که هفت سال معافیت مالیتی دارند. ما بیشتر چون فاینانس کننده هستیم، این موضوعات را به تهران منتقل خواهیم کرد و تلاشمان بر این است که این همکاری ها را ادامه بدهیم. هم ایرانیهایی که قرار است به آذربایجان بیایند و هم آذربایجانیهایی که در ایران سرمایه گذاری کنند را فاینانس کنیم.»
وی البته معمای بگومگوهای دولت تدبیر و امید را با دولت قبلی بر سرموجودی کشور اینگونه حل می کند: « انچه که آقای روحانی می گفت خزانه را خالی تحویل گرفتیم مربوط به خزانه دولت بود، نه صندوق توسعه ملی. صندوق توسعه ملی یک موسسه عمومی غیر دولتی هست و منابعمان از منابع دولتی جدا است. بنابراین زمانی که جناب آقای روحانی دولت را تحویل گرفتند، 54 میلیارد دلار دارایی داشتیم و همین الان حدود 60 میلیارد دلار دارایی داریم. مشکلی هم نداریم و الان وضعمان خوبی است.»
در زمینه برداشت نیز، چندی پیش علی طیب نیا تاکید کرده بود که دولت جدید حتی یک ریال هم از صندوق برداشت نکرده است و این در حالی بود که میرکاظمی، نماینده مجلس شورای اسلامی نظر دیگری داشت و معتقد به برداشت 4.1میلیارد دلاری دولت از صندوق بود. سید قاسم حسینی نیز بر عدم برداشت دولت از صندوق توسعه ملی تاکید می کند: « اتفاقا در این دولت ما برداشتی از صندوق نداشتیم. چون می دانید که برداشت از صندوق توسعه ملی فقط با مجوز مجلس امکان پذیر است و مجلس هم مصوبه ای در این رابطه نداشته است.»
اما اینکه آیا در دولت قبل دلارهای نفتی خورده و برده شده است، سوالی است که غلامرضا مصباحی مقدم به آن پاسخ می دهد. او در گفتگو با تجارت فردا می گوید: « رسیدگی دیوان محاسبات نشان میداد که حیفومیل نشده است. البته حیف به معنای ظلم است و میل به معنای انحراف. منتها در زبان فارسی معنای دیگری از آن فهمیده میشود. به این معنا که شما میگویید بله، بخشی از این ارزها هدر رفت. تعبیر درست این است اما این دلارها را کسی نبرده و کسی نخورده است. زیرا دیوان محاسبات به دقت رسیدگی میکند،»