به گزارش سایت طلا، مراسم رسمی وداع هیأتهای خارجی با پیکر رهبر شهید انقلاب، شاهد یک اتفاق نو بودیم.
برگزارکنندگان با انتخاب آیات قرآن متناسب با هر کشور و هیأت، پیامهایی عمیق از جنس مقاومت، ولایت، وفاداری، جهاد و استقلال را در قالب کلام وحی منتقل کردند، اقدامی که با نگاهی به تفسیر المیزان، نشان میدهد هر آیه فراتر از یک تلاوت، حامل یک پیام سیاسی، اعتقادی و تمدنی بوده است.
این اتفاق از سنتهای رهبر شهید انقلاب اسلامی بود، ایشان همواره در سخنان خود با استناد به آیات قرآن نکات را بیان میکرد و همین امر سبب شده بود اعجاز در کلام ایشان همواره احساس شود، زیرا سخنان رهبر فرزانه انقلاب برگرفته از برترین معجزه الهی یعنی قرآن کریم بود.
قرآن، زبان مشترک دیپلماسی انقلاب اسلامی
در عرف دیپلماتیک جهان، مراسم استقبال و بدرقه سران کشورها معمولاً با تشریفات نظامی، نواختن سرود ملی، احترام نظامی و قرائت پیامهای رسمی برگزار میشود. اما در مراسم وداع هیأتهای خارجی با پیکر رهبر شهید انقلاب، این قواعد با هویت اسلامی جمهوری اسلامی درهم آمیخت.
تلاوت قرآن کریم در کنار مارش نظامی و تشریفات رسمی، فضای مراسم را از یک آیین صرفاً سیاسی به مراسمی معنوی و الهامبخش تبدیل کرد، اما نقطه اوج این ابتکار، انتخاب آیات متناسب با هر هیأت بود، اقدامی که نشان میداد قرآن در این مراسم هم برای تبرک مجلس خوانده میشود و هم آیات به زبان دیپلماسی تبدیل شده است.
علامه طباطبایی در سراسر تفسیر المیزان بر این نکته تأکید دارد که آیات قرآن تنها برای بیان تاریخ یا موعظه نازل نشدهاند، بلکه سنتهای همیشگی خداوند در اداره جوامع انسانی را بیان میکنند، سنتهایی که در هر عصر قابلیت تطبیق دارند.
عراق
استقلال سیاسی و فکری با جلوگیری از نفوذ جریان نفاق
برای هیأت شیوخ عشایر عراق، نخستین آیه سوره احزاب انتخاب شد؛ آیهای که پیامبر اکرم(ص) را به تقوا و پرهیز از اطاعت کافران و منافقان فرا میخواند.
«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا، ای پیامبر! از خدا پروا کن و از کافران و منافقان اطاعت مکن؛ همانا خداوند دانا و حکیم است.»
خطاب آیه اگرچه متوجه پیامبر(ص) است، اما در حقیقت دستورالعملی برای همه رهبران جامعه اسلامی به شمار میرود. ایشان تأکید میکند که استقلال سیاسی و فکری امت اسلامی، زمانی حفظ میشود که تصمیمگیریها تحت تأثیر فشار دشمنان و منافقان قرار نگیرد. در این نگاه، نفوذ فکری و سیاسی دشمن، خطری کمتر از رویارویی نظامی نیست.
ترکیه
فضیلت بالای جهاد با جان و مال
برای هیأت ترکیه، آیه ۹۵ سوره نساء قرائت شد، آیهای که مجاهدان را بر قاعدان برتری میدهد.
«لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا، مؤمنانی که بدون عذر از جهاد بازنشستهاند، با مجاهدانی که با مال و جان خود در راه خدا جهاد میکنند، یکسان نیستند. خداوند مجاهدان را که با مال و جان خود جهاد میکنند، بر خانهنشینان برتری داده است؛ هرچند خداوند به همه وعده نیکو داده، ولی مجاهدان را بر خانهنشینان با پاداشی بزرگ برتری بخشیده است.»
این برتری، به دلیل تحمل سختیها، ایثار و پرداخت هزینه در راه خداست. خداوند همه مؤمنان را از رحمت خود بهرهمند میکند، اما کسانی که مال و جان خود را در راه دفاع از حق تقدیم میکنند، از درجات بالاتری برخوردارند. معیار ارزش در این آیه، مسئولیتپذیری و حضور در میدان عمل است، نه صرف ادعای ایمان.
عربستان
یادآوری سنت الهی در پیروزی مؤمنان
برای هیأت عربستان سعودی، آیه ۱۳ سوره آلعمران تلاوت شد، آیهای که به نبرد بدر اشاره میکند، جایی که مؤمنان اندک، با وجود برتری ظاهری دشمن، به یاری خدا پیروز شدند.
«قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ، بیتردید در رویارویی آن دو گروه، برای شما نشانهای بود؛ گروهی که در راه خدا میجنگید و گروهی دیگر که کافر بود. آنان مؤمنان را با چشم خود دو برابر میدیدند، و خدا هر که را بخواهد با یاری خویش تأیید میکند. بیگمان در این ماجرا عبرتی برای صاحبان بینش است.»
این آیه ضمن روایت یک نبرد تاریخی بیانگر یک قانون همیشگی الهی است، اینکه پیروزی نهایی در اختیار خداست و هرگاه ایمان، اخلاص و مقاومت وجود داشته باشد، کمبود امکانات مانع پیروزی حق نخواهد شد. این آیه همچنین هشداری است که نباید قدرتهای ظاهری را تعیینکننده سرنوشت ملتها بدانیم.
لبنان
ایمان در میدان آزمون
برای هیأت دولت لبنان، آیه ۶۶ سوره نساء انتخاب شد؛ آیهای که میگوید اگر فرمانهای بسیار دشوار الهی صادر میشد، تنها گروه اندکی از مردم از آن پیروی میکردند.
«وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ ۖ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا، و اگر بر آنان مقرر میکردیم که خود را بکشید یا از سرزمینهای خود بیرون بروید، جز گروه اندکی از آنان چنین نمیکردند. و اگر آنچه را به آن اندرز داده میشدند انجام میدادند، برایشان بهتر بود و آنان را استوارتر میساخت.»
علامه طباطبایی این آیه را بیانگر تفاوت میان ایمان زبانی و ایمان حقیقی میداند. به اعتقاد ایشان، انسانها تا زمانی که هزینهای پرداخت نکنند، میزان صداقت ایمانشان آشکار نمیشود. ارزش مؤمنان واقعی در آن است که حتی در سختترین آزمونها نیز از مسیر حق عقبنشینی نمیکنند.
حزبالله
ولایت، ستون پیروزی
برای هیأت حزبالله، آیات ۵۵ و ۵۶ سوره مائده تلاوت شد، آیاتی که ولایت خدا، پیامبر و مؤمنان را محور تشکیل «حزبالله» معرفی میکند.
«إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ(۵۵) وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ»(۵۶)
«سرپرست و ولی شما تنها خدا و پیامبر او و مؤمنانی هستند که نماز را برپا میدارند و در حال رکوع زکات میدهند.(۵۵) و هر کس خدا و پیامبر او و مؤمنان را به ولایت بپذیرد، بداند که حزب خدا همان پیروزانند.(۵۶)»
شأن نزول این آیات درباره امیرالمؤمنین علی(ع) است. از منظر المیزان، ولایت در این آیات تنها به معنای محبت نیست، بلکه سرپرستی، رهبری و پیوند عملی با جبهه حق است. نتیجه چنین ولایتی نیز تشکیل «حزب خدا» است، جریانی که قرآن وعده داده سرانجام پیروز خواهد بود.
حماس
وفاداری تا آخرین نفس
برای هیأت جنبش حماس، آیه ۲۳ سوره احزاب انتخاب شد، آیهای که از مردانی سخن میگوید که بر عهد خود با خدا صادق ماندند، برخی به شهادت رسیدند و برخی همچنان در انتظارند.
«مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا در میان مؤمنان، مردانی هستند که به پیمانی که با خدا بستهاند صادقانه وفا کردهاند برخی از آنان به عهد خود جامه عمل پوشاندهاند و برخی دیگر در انتظارند و هرگز پیمان خود را دگرگون نکردهاند.
المیزان این آیه را ستایش مجاهدانی میداند که در سختترین شرایط نیز عهد خود را تغییر ندادند. ویژگی برجسته آنان، ثبات قدم، اخلاص و وفاداری است؛ مؤمنانی که شهادت را پایان راه نمیدانند، بلکه تحقق عهد الهی میشمارند.
پیام مشترک همه آیات؛ نقشه راه جبهه مقاومت است
اگر آیات انتخابشده را کنار یکدیگر قرار دهیم، تصویری منسجم شکل میگیرد. تقریباً همه این آیات پیرامون چند محور اصلی میچرخند: نصرت الهی، جهاد، وفاداری به پیمان، ولایت، استقلال از دشمن و ایستادگی در آزمونهای سخت.
این انتخابها نشان میدهد که برگزارکنندگان مراسم، تنها به تناسب لفظی یا فضای سوگواری توجه نداشتند، بلکه کوشیدند برای هر هیأت، پیامی متناسب با جایگاه و نقش آن در تحولات منطقه ارسال کنند، پیامی که نه در قالب بیانیه سیاسی، بلکه از زبان قرآن بیان شد.
این آیات، همگی ناظر به سنتهای دائمی الهیاند سنتهایی که به یک زمان یا یک قوم اختصاص ندارند. پیروزی حق بر باطل، برتری مجاهدان، ضرورت استقلال از دشمن، محوریت ولایت و وفاداری به عهد، قواعد ثابت تاریخ از نگاه قرآن هستند.
شاید در نگاه نخست، تلاوت قرآن در یک مراسم رسمی، صرفاً بخشی از تشریفات مذهبی به نظر برسد؛ اما انتخاب دقیق آیات برای هر هیئت نشان داد که قرآن میتواند نقش «زبان دیپلماسی» را نیز ایفا کند؛ زبانی که هم احترام میگذارد، هم پیام میدهد و هم بدون آنکه نامی از کشوری یا سیاستی برده شود، عمیقترین مفاهیم اعتقادی و راهبردی را منتقل میکند.
این ابتکار، جلوهای از دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی بود؛ دیپلماسیای که به جای تکیه بر ادبیات متعارف سیاسی، از مفاهیم جاودانه وحی بهره میگیرد. مرور آیات انتخابشده نشان میدهد که پیام محوری همه آنها یک چیز است: جبهه حق با ایمان، ولایت، جهاد، وفاداری و مقاومت زنده میماند و سنت الهی نیز همواره یاریکننده چنین جریانی خواهد بود.