در حالی که مذاکرات میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای حساس شده، روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی به نقل از مقامهای ارشد آمریکایی از پشتپرده تصمیمگیریهای کاخ سفید درباره ایران پرده برداشته است. این گزارش نشان میدهد دونالد ترامپ طی روزهای اخیر بارها با تیم امنیتی و نظامی خود درباره ازسرگیری حملات گسترده به ایران گفتوگو کرده، اما در نهایت فعلاً ترجیح داده است به دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد؛ هرچند گزینه اقدام نظامی همچنان از روی میز کنار گذاشته نشده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ در روزهای گذشته چندین نشست و گفتوگوی رسمی و غیررسمی با پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح این کشور، برگزار کرده است؛ جلساتی که محور اصلی آنها بررسی سناریوهای مختلف برای برخورد با ایران، از ادامه مذاکرات گرفته تا ازسرگیری حملات گسترده نظامی، بوده است.
به گفته مقامهای آمریکایی آگاه از این رایزنیها، یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در این نشستها این بوده که آیا ایالات متحده باید روند مذاکرات با تهران را متوقف کند و بار دیگر حملات گسترده علیه ایران را آغاز کند یا خیر؛ گزینهای که برخی از مقامهای دولت آمریکا از آن با عنوان «پایان دادن به کار» یاد کردهاند.
با این حال، منابع مطلع میگویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است. او در گفتوگو با دستیارانش تأکید کرده که آغاز دور تازهای از حملات تمامعیار میتواند روند دیپلماسی را از مسیر خارج کند و در نهایت، شانس واشنگتن برای دستیابی به هدف اصلی خود، یعنی برچیدن برنامه هستهای ایران، را کاهش دهد.
ترامپ برای توافق عجله ندارد
به گفته مقامهای آمریکایی، رئیسجمهور آمریکا در عین حال به مشاوران خود اعلام کرده که اگر مذاکرات با تهران از ضربالاجل ۱۸ اوت برای دستیابی به توافق هستهای نیز عبور کند، با ادامه گفتوگوها مخالفتی ندارد؛ تصمیمی که نشان میدهد کاخ سفید قصد دارد زمان بیشتری در اختیار روند دیپلماسی قرار دهد و از بسته شدن کامل پنجره مذاکرات جلوگیری کند.
همزمان ترامپ از رویکردی حمایت میکند که بر اساس آن، در صورت نقض «یادداشت تفاهم» از سوی ایران، پاسخ آمریکا به حملات محدود و هدفمند خلاصه شود، نه آغاز یک جنگ فراگیر.
به گفته منابع آمریکایی، همین سیاست طی روزهای گذشته به تبادل حملات محدود میان تهران و واشنگتن منجر شد؛ رخدادی که آتشبس شکنندهای را که تنها دو هفته از برقراری آن میگذشت، با چالش جدی روبهرو کرد.
کاخ سفید به دنبال شکستن بنبست
به نوشته والاستریت ژورنال، ارائه گزینههای مختلف نظامی از سوی پنتاگون به رئیسجمهور در شرایط بحران، موضوعی غیرمعمول نیست و ترامپ نیز به طور مرتب جلسات متعددی درباره ایران برگزار میکند.
با این حال، منابع آگاه میگویند رایزنیهای اخیر صرفاً یک روند عادی نبوده، بلکه نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا همچنان در جستوجوی راهی برای خروج از بنبست مذاکرات با تهران است و هنوز گزینه بازگشت به درگیری نظامی را به طور کامل کنار نگذاشته است.
در مقابل، برخی مقامهای آمریکایی هشدار دادهاند که ازسرگیری جنگ، عملاً به معنای پذیرش شکست توافقی خواهد بود که دولت ترامپ آن را یکی از مهمترین موفقیتهای سیاست خارجی خود معرفی کرده است.
[والاستریت ژورنال جزئیاتی از جلسه محرمانه کاخ سفید را افشاء کرد؛ ترامپ تا آستانه حمله دوباره به ایران رفت، اما ....]
پیام دوگانه ترامپ؛ دیپلماسی در کنار تهدید نظامی
ترامپ در مواضع علنی خود همچنان از موفقیت مذاکرات سخن میگوید، اما همزمان تأکید میکند اگر گفتوگوها به نتیجه نرسد، گزینه نظامی همچنان در اختیار آمریکا خواهد بود.
او هفته گذشته در جمع خبرنگاران گفت: «آنها با هر چیزی که من میخواهم موافقت میکنند و چارهای هم جز این ندارند. در غیر این صورت، دوباره برمیگردیم و هر کاری که لازم باشد انجام خواهیم داد.»
در همین حال، یک مقام کاخ سفید نیز تأکید کرده است که ترامپ همواره دیپلماسی را گزینه مطلوب خود میداند و معتقد است ایران عاقلانه عمل خواهد کرد اگر با آمریکا به توافقی مناسب دست یابد.
از سوی دیگر، سخنگویان پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح این کشور، از اظهارنظر درباره جزئیات این گزارش خودداری کردهاند.
همزمان جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نیز در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تأکید کرد که دستور ترامپ به تیم مذاکرهکننده روشن است؛ مذاکرات باید ادامه پیدا کند و نتیجه آن مشخص شود، اما اگر مسیر دیپلماسی به توافقی قابل قبول منتهی نشود، واشنگتن همچنان گزینههای متعدد دیگری در اختیار خواهد داشت.
مذاکرات در دوحه ادامه دارد؛ گفتوگوها غیرمستقیم، اختلافها پابرجا
به نوشته والاستریت ژورنال، در حالی که کاخ سفید همزمان گزینه دیپلماسی و فشار نظامی را دنبال میکند، روند مذاکرات میان تهران و واشنگتن نیز متوقف نشده است.
مقامهای قطری اعلام کردهاند استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا، و جرد کوشنر، از چهرههای نزدیک به دولت ترامپ، روز سهشنبه برای دور تازهای از گفتوگوها وارد دوحه شدند. با این حال، مذاکرات همچنان به صورت غیرمستقیم و از طریق میانجیها انجام میشود و نمایندگان دو کشور روبهروی یکدیگر نمینشینند.
همزمان قرار است کارشناسان فنی ایران و آمریکا نیز در طول این هفته مذاکرات غیرمستقیم خود را ادامه دهند تا درباره جزئیات موضوعات مورد اختلاف رایزنی کنند.
به گفته مقامها و تحلیلگران، اکنون بیش از یک هفته از آغاز مذاکراتی میگذرد که دو طرف بر سر ادامه آن در یک بازه زمانی ۶۰ روزه توافق کردهاند؛ اما با وجود برقراری این کانال دیپلماتیک، اختلافهای اصلی همچنان پابرجاست.
گره اصلی مذاکرات؛ تنگه هرمز و پرونده هستهای
به نوشته این روزنامه، یکی از مهمترین محورهای اختلاف میان تهران و واشنگتن به مسئله تنگه هرمز بازمیگردد.
بر اساس این گزارش، ایران اصرار دارد کشتیهایی که از این آبراه راهبردی عبور میکنند، باید میلیاردها دلار هزینه خدمات پرداخت کنند؛ موضوعی که از نگاه تهران بخشی از حقوق حاکمیتی این کشور به شمار میرود.
در مقابل، دولت آمریکا تأکید میکند تنگه هرمز باید همانند دوره پیش از آغاز جنگ، آبراهی آزاد برای کشتیرانی بینالمللی باقی بماند و هیچ کشوری حق ندارد برای عبور کشتیها محدودیت یا هزینهای فراتر از قواعد پذیرفتهشده بینالمللی اعمال کند.
موضوع دیگری که همچنان مذاکرات را با بنبست روبهرو کرده، برنامه هستهای ایران است.
به گفته منابع آگاه، تهران همچنان بر این موضع پافشاری میکند که محدودیتهای شدید بر فعالیتهای هستهای خود را نخواهد پذیرفت؛ در حالی که ترامپ در اظهارات عمومی خود مدعی است ایران پیشتر با چنین تعهدی موافقت کرده است.
[والاستریت ژورنال جزئیاتی از جلسه محرمانه کاخ سفید را افشاء کرد؛ ترامپ تا آستانه حمله دوباره به ایران رفت، اما ....]
ادعای تازه واشنگتن درباره همکاری ایران
در همین حال، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز مدعی شد که ایران تاکنون هیچ همکاری مؤثری در روند مذاکرات از خود نشان نداده است.
او همچنین با اشاره به وضعیت بازار انرژی مدعی شد عملیات نظامی آمریکا برای اسکورت کشتیهای تجاری باعث شده عرضه جهانی نفت دوباره به وضعیت عادی بازگردد.
رایت گفت: «چه با همکاری ایران و چه بدون همکاری آن، ما اطمینان خواهیم داد که جریان انتقال انرژی از طریق تنگه هرمز ادامه پیدا کند. البته ترجیح میدهیم این هدف با همکاری تهران محقق شود، اما در نهایت هدف ما پایان دادن به برنامه هستهای ایران است.»
کانال محرمانه تهران و واشنگتن برای جلوگیری از درگیری
والاستریت ژورنال در بخش دیگری از گزارش خود مدعی ایجاد یک کانال ارتباطی ویژه میان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) شد؛ اقدامی که با هدف جلوگیری از سوءبرداشتهای نظامی و کنترل بحران انجام شده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، واشنگتن در تلاش است از طریق این کانال، احتمال بروز درگیری ناخواسته میان نیروهای دو طرف را کاهش دهد و در شرایط بحرانی امکان برقراری ارتباط مستقیم برای مدیریت تنشها را فراهم کند.
برخی از مقامهای دولت آمریکا ایجاد این کانال ارتباطی را نشانهای از بهبود نسبی فضای روابط میان تهران و واشنگتن ارزیابی کردهاند، اما گروهی دیگر تأکید دارند که این سازوکار هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و برای قضاوت درباره میزان موفقیت آن زود است.
در همین حال، یک مقام کاخ سفید اعلام کرده است کانال موسوم به «رفع تنش» اکنون فعال است و دو طرف تاکنون چندین بار برای جلوگیری از تشدید درگیریها از آن استفاده کردهاند.
بنبست دیپلماتیک، کاخ سفید را به سمت گزینههای جدید سوق داد
با وجود ادامه مذاکرات، مقامهای آمریکایی میگویند طولانی شدن بنبست دیپلماتیک باعث شده ترامپ از مشاوران خود بخواهد سناریوهای تازهای برای مواجهه با ایران ارائه کنند.
بر همین اساس، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح، مجموعهای از گزینههای نظامی، از جمله ازسرگیری حملات هوایی گسترده علیه مواضع نظامی ایران را در اختیار رئیسجمهور قرار دادهاند.
به نوشته والاستریت ژورنال، این گزینهها همچنان روی میز کاخ سفید قرار دارند و اگرچه فعلاً تصمیمی برای اجرای آنها گرفته نشده، اما از دستور کار خارج نشدهاند.
روایتی از عملیات «خشم حماسی»؛ چرا ترامپ جنگ را متوقف کرد؟
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود، برای توضیح چرایی احتیاط ترامپ در بازگشت به جنگ، به عملیات نظامی موسوم به «خشم حماسی» (Operation Epic Fury) اشاره میکند؛ عملیاتی که به نوشته این روزنامه، از ۲۸ فوریه آغاز شد و طی آن، نیروهای آمریکایی بیش از ۱۳ هزار هدف را در سراسر ایران مورد حمله قرار دادند.
این روزنامه به نقل از مقامهای آمریکایی مدعی است این حملات بخش قابل توجهی از زرادخانه موشکهای متعارف و پهپادهای ایران را از بین برد و توان تهران برای تولید تسلیحات جدید را نیز به شدت کاهش داد.
بر اساس این گزارش، در اواخر ماه مارس، فرماندهان ارشد نظامی آمریکا در گزارشی به ترامپ اعلام کردند که برای از بین بردن کامل آنچه «تهدید نظامی ایران» توصیف شده، به چند هفته عملیات نظامی دیگر نیاز دارند.
با این حال، ترامپ برخلاف توصیه بخشی از فرماندهان نظامی، در هفتم آوریل با برقراری یک آتشبس اولیه موافقت کرد؛ تصمیمی که به گفته منابع آمریکایی، نشان میداد رئیسجمهور آمریکا تمایلی ندارد جنگ وارد مرحلهای فرسایشی و طولانی شود.
[والاستریت ژورنال جزئیاتی از جلسه محرمانه کاخ سفید را افشاء کرد؛ ترامپ تا آستانه حمله دوباره به ایران رفت، اما ....]
تهدیدهای بزرگ، عقبنشینیهای حسابشده؛ «توافق بهتر از بمباران است»
والاستریت ژورنال مینویسد از زمان برقراری آتشبس تاکنون، ترامپ بارها از صدور مجوز برای آغاز یک عملیات نظامی گسترده خودداری کرده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، او در مقاطع مختلف تهدید کرده بود که «تمام تمدن ایران را نابود خواهد کرد» و حتی از احتمال تصرف جزیره خارک، مهمترین پایانه صادرات نفت ایران، سخن گفته بود؛ اما در هر دو مورد، در نهایت از این مواضع عقبنشینی کرد و بار دیگر مسیر دیپلماسی را در پیش گرفت.
این منابع میگویند ترامپ پیشتر به دستیاران خود نیز گفته بود تنها در صورتی حاضر است جنگ را از سر بگیرد که ایران مستقیماً باعث کشته شدن نیروهای نظامی آمریکا شود.
به اعتقاد مقامهای آمریکایی، این موضع نشان میدهد کاخ سفید در شرایط کنونی تلاش میکند میان حفظ فشار نظامی و جلوگیری از ورود به یک جنگ تمامعیار تعادل برقرار کند.
ترامپ نیز در ماه ژوئن، در تشریح نگاه خود به این موضوع گفته بود: «اگر بخواهیم، بهراحتی میتوانیم حمله کنیم و دو یا سه هفته دیگر به بمباران ادامه دهیم؛ در آن صورت تقریباً چیزی برای آنها باقی نخواهد ماند. اما نتیجه این خواهد بود که تنگه هرمز برای ماهها بسته میشود و افراد زیادی جان خود را از دست میدهند. چه کسی چنین چیزی را میخواهد؟ من نمیخواهم.»
رئیسجمهور آمریکا در ادامه تأکید کرده بود که از نگاه او، «رسیدن به یک توافق، از بمباران قویتر و مؤثرتر است.»
به نوشته والاستریت ژورنال، این اظهارات نشان میدهد ترامپ همچنان تلاش میکند ضمن حفظ اهرم تهدید نظامی، از کشیده شدن آمریکا به جنگی جدید در خاورمیانه پرهیز کند؛ جنگی که میتواند هزینههای سیاسی، اقتصادی و امنیتی سنگینی برای واشنگتن به همراه داشته باشد.
فشار اقتصادی؛ گزینهای که همچنان روی میز است/ راهبرد «نه جنگ، نه عقبنشینی»
در بخش پایانی گزارش، والاستریت ژورنال به ارزیابی سوزان مالونی، کارشناس مسائل ایران و معاون مطالعات سیاست خارجی اندیشکده بروکینگز، میپردازد.
مالونی معتقد است رئیسجمهور آمریکا علاوه بر گزینه نظامی، ابزارهای دیگری نیز برای افزایش فشار بر تهران در اختیار دارد؛ ابزارهایی که میتوانند بدون ورود به یک جنگ فراگیر، هزینه اقدامات ایران را افزایش دهند.
به گفته او، یکی از این ابزارها به تعویق انداختن یا کند کردن روند دسترسی ایران به میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشدهای است که تهران مدتهاست خواهان آزادسازی آنهاست.
از نگاه این کارشناس، واشنگتن همچنین میتواند با افزایش هزینههای سیاسی، اقتصادی و امنیتی تلاشهای ایران برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز، فشار بیشتری بر تهران وارد کند.
مالونی در عین حال تأکید میکند که این راهبرد میانه نیز محدودیتهای قابل توجهی دارد؛ زیرا از یک سو، ترامپ نشانهای از تمایل برای آغاز دوباره یک جنگ تمامعیار بروز نداده و از سوی دیگر، ایران همچنان توانایی ایجاد اختلال در عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز را حفظ کرده است.
او در نهایت نتیجه میگیرد که ترکیب پاسخهای نظامی قابل پیشبینی آمریکا با مشروط کردن مشوقهای اقتصادی به پایبندی ایران به تعهدات، شاید بتواند تهران را به سمت خویشتنداری بیشتر سوق دهد و مانع از تشدید بحران شود.