پس از دستیابی به توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، این پرسش مطرح شده است که قیمت بنزین، مواد غذایی، بلیت هواپیما و سایر کالاهایی که در جریان این درگیری افزایش یافتهاند، چه زمانی کاهش خواهند یافت.
کارشناسان اقتصادی معتقدند نباید انتظار کاهش سریع قیمتها را داشت، زیرا بازگشت کامل بازارها به شرایط عادی زمانبر خواهد بود.
اختلال در تنگه هرمز در دوره درگیریها نه تنها عرضه نفت خام و سوختهای پالایششده را تحت تأثیر قرار داد، بلکه زنجیرههای تأمین در حوزههایی مانند کود شیمیایی، مواد غذایی و حتی کالاهایی مانند کفش را نیز دچار اختلال کرد.
به گفته اقتصاددانان، حتی با ازسرگیری انتقال نفت از خاورمیانه، ممکن است مدتی طول بکشد تا مصرفکنندگان در پمپبنزینها، فروشگاههای مواد غذایی و سایر بازارها کاهش قیمتها را احساس کنند.
برت هاوس، اقتصاددان دانشکده کسبوکار دانشگاه کلمبیا، معتقد است با وجود سه ماه درگیری، دستاورد ملموسی که بتواند وضعیت مصرفکنندگان آمریکایی را بهبود دهد مشاهده نمیشود و در مجموع اقتصاد جهانی تحت تأثیر این تنشها با شرایط دشوارتری مواجه شده است.
پس از انتشار خبر توافق اولیه، قیمت نفت روز دوشنبه به حدود ۸۰ دلار برای هر بشکه نفت خام آمریکا کاهش یافت. این رقم پیش از آغاز درگیریها حدود ۶۷ دلار بود اما در جریان بحران حتی از ۱۲۰ دلار در هر بشکه نیز فراتر رفت.
با این حال پالایشگاهها معمولاً نفت خام مورد نیاز خود را یک ماه یا حتی بیشتر پیشاپیش خریداری میکنند و به همین دلیل کاهش قیمت نفت بلافاصله به کاهش قیمت فرآوردههایی مانند بنزین منجر نمیشود.
مایکل لینچ، پژوهشگر ارشد بنیاد پژوهش سیاست انرژی، میگوید مواد اولیه باید طی چند هفته در زنجیره تأمین حرکت کنند تا در نهایت اثر آن در قیمت پرداختی مصرفکنندگان دیده شود.
همچنین در مناطقی مانند ساحل غربی آمریکا که ظرفیت پالایشگاهی محدودتر است، روند کاهش قیمت بنزین میتواند زمان بیشتری طول بکشد.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، در برخی کشورهای آسیایی و آفریقایی که وابستگی بیشتری به نفت خاورمیانه دارند، اختلال در عرضه انرژی حتی به تعطیلی مدارس و ادارات دولتی و توصیه به دورکاری منجر شده است.
کارشناسان تأکید میکنند بازگشت کامل بازار انرژی و زنجیرههای تأمین به وضعیت عادی نیازمند همکاری گسترده کشورها و زمان قابل توجهی است و توافق برای بازگشایی مسیرهای انرژی تنها نخستین گام در این مسیر محسوب میشود.
در همین حال تحلیلگران صنعت هوانوردی نیز هشدار میدهند که حتی با کاهش قیمت نفت، نباید انتظار داشت قیمت بلیت هواپیما بلافاصله کاهش یابد؛ زیرا شرکتهای هواپیمایی سوخت مورد نیاز خود را از قبل خریداری میکنند و تغییرات قیمت سوخت معمولاً با فاصله زمانی در نرخ بلیتها منعکس میشود.