حمله شب گذشته آمریکا به نقاطی در جنوب کشور را نمیتوان صرفاً یک اقدام نظامی محدود تلقی کرد این حمله در واقع پیامی سیاسی داشت، پیامی که نشان میدهد واشنگتن حتی در میانه مذاکرات نیز منطق فشار و تهدید را کنار نگذاشته است. اهمیت ماجرا زمانی بیشتر آشکار میشود که همزمان با این حملات مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جمله رئیس مجلس و وزیر امور خارجه برای پیگیری روند مذاکرات راهی قطر شده بودند. به بیان روشنتر آمریکا بار دیگر نشان داد که مذاکره را نه مسیری برای حل اختلاف بلکه ابزاری برای مدیریت فشار و تحمیل اراده خود میداند.
آنچه رخ داد صرفاً نقض یک آتشبس یا عبور از یک خط قرمز نظامی نبود مسئله اصلی این است که تجربه بار دیگر ثابت کرد طرف آمریکایی حتی در شرایط گفتوگو نیز به رفتارهای خصمانه خود ادامه میدهد. سابقه توافقهای پیشین نیز همین واقعیت را تأیید میکند از خروج یکجانبه آمریکا از برجام گرفته تا تداوم تحریمها و اقدامات امنیتی همزمان با مذاکرات، بنابراین پرسش اصلی اینجاست که چگونه میتوان به توافقی اعتماد کرد که طرف مقابل همزمان با مذاکره گزینه حمله و تهدید را روی میز نگه میدارد؟
رفتار آمریکا و متحدانش در منطقه نیز الگوی مشابهی را نشان میدهد. آنچه امروز در لبنان رخ میدهد، نمونهای روشن از مفهوم آتشبس بدون امنیت است، وضعیتی که در آن حملات مقطعی، ترور، فشار اقتصادی و تهدید نظامی ادامه دارد اما از طرف مقابل انتظار میرود واکنش مؤثری نشان ندهد. خطر آنجاست که این الگو به تدریج به سایر پروندههای منطقهای نیز تعمیم داده شود، یعنی طرف مقابل همزمان هم از مزایای آرامش و کنترل تنش بهره ببرد و هم ابزار فشار و حمله را حفظ کند.
در چنین شرایطی بزرگترین خطا میتواند ارسال مداوم سیگنال ضعف باشد. تجربه نشان داده هرجا دشمن احساس کند هزینهای برای اقدامات خود نمیپردازد، سطح تعرض را افزایش میدهد. از تحریم اقتصادی تا حمله امنیتی و نظامی همه در چارچوب یک راهبرد واحد تعریف میشوند که گرفتن امتیاز بیشتر بدون پرداخت هزینه متقابل است.
بدیهی است ایران آغازگر تنش نبوده و نیست اما حفظ بازدارندگی و توازن پیششرط هر مذاکره واقعی است. مذاکرهای که پشتوانه قدرت نداشته باشد نه صلح میآورد و نه امنیت، تنها زمان میخرد تا طرف مقابل برای فشارهای بعدی آمادهتر شود. تجربه سالهای اخیر نشان داده آمریکا زمانی زبان توافق را میفهمد که همزمان هزینه اقدام خصمانه را نیز احساس کند. آتشبس زمانی معنا دارد که دو طرف به آن پایبند باشند در غیر این صورت آتشبس یکطرفه چیزی جز مدیریت تدریجی فرسایش و فشار نخواهد بود.