در هفتههای اخیر، بار دیگر موضوع محدودیتهای ارتباطی و قطعی اینترنت به صدر اخبار و دغدغههای ملی بازگشته است. این بار اما، تفاوت در اینجاست که لایههای مختلف حاکمیت و دولت، با صراحت بیشتری از ابعاد مخرب این وضعیت سخن میگویند. محدودیتهایی که قرار بود ابزاری برای مدیریت بحران باشد، خود به چالشی در ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور بدل شده است.
توصیه رئیسجمهور؛ گرهی که باید باز شود
اولین موضعگیری جدی در انتقاد از خاموشی دیجیتال به شخص رییس جمهوری اختصاص داشت. مسعود پزشکیان، در یکی از جدیترین مواضع خود در قبال این مسئله، در جلسه هیات دولت مورخ ۲۸ دی ماه، پرده از یک رایزنی استراتژیک برداشت. او با اشاره به نشست خود با فعالان اقتصاد دیجیتال، اعلام کرد که دیگر نمیتوان نسبت به اختلال در کسبوکارهای مردم بیتفاوت بود.
رئیسجمهور در این جلسه گفت: با توجه به ضرورت تسهیل امور کسبوکارهای اینترنتی و کاهش محدودیتهای ارتباطاتی به آقای علی لاریجانی توصیه کردم که در اسرع وقت محدودیت اینترنت برطرف شود.
این پیام، نشاندهنده اراده شخص اول اجرایی کشور برای پایان دادن به وضعیت فعلی است؛ هرچند که پیچیدگیهای ساختار تصمیمگیری در این حوزه، همچنان مسیر را ناهموار نشان میدهد.
اینترنت؛ ضرورتی انکارناپذیر
در این میان، یوسف پزشکیان، فرزند رئیسجمهور و مشاور رسانهای دفتر رییس جمهور، در رویکردی صریحتر در فضای مجازی، به ماهیت بنیادین اینترنت در دنیای امروز پرداخت. او با نقد نگاه سنتی به امنیت، بر این باور است که نمیتوان با حذف تکنولوژی، امنیت ایجاد کرد. او در کانال تلگرامی خود نوشت: بستن اینترنت مثل پاک کردن صورتمسئله است. اینترنت امروز به ضروریات زندگی تبدیل شده است. همکاران دانشگاهی میخواهند به مقاله دسترسی داشته باشند... تجار میخواهند کسبوکارشان را بچرخانند. جوانترها تفریح و سرگرمیشان در اینترنت است.
او تأکید کرد که نهادهای امنیتی باید به جای مسدودسازی، «امنیت را با وجود اینترنت تضمین کنند».
رقم تخمینی خسارت قطعی اینترنت؛ روزانه ۵ هزار میلیارد تومان
اما تکاندهندهترین حقیقت مسئله قطع اینترنت، آمارهای ارائهشده از سوی سکاندار وزارت ارتباطات است. سیدستار هاشمی در ۶ بهمن ماه، با ارائه تصویری دقیق از عمق آسیب اقتصادی این مسئله، هشدار داد که تابآوری شرکتهای دانشبنیان به مرز هشدار رسیده است. وزیر ارتباطات با اشاره به اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ۱۰ میلیون نفر در این حوزه، از خساراتی سخن گفت که جبران آنها مدتها به طول میانجامد. وزیر ارتباطات گفت: خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد شده... خسارت روزانه به اقتصاد کلان هم حدود ۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود که لایههای دوم و سوم اقتصاد دیجیتال را نیز شامل میشود.
این رقم به معنای سوختن فرصتهای سرمایهگذاری و نابودی تدریجی لایههای خدماتی و تولیدی است که بر بستر شبکه فعالیت میکنند.
تدابیر دولت؛ از دسترسی محدود تا بستههای جبرانی
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در نشست خبری ۷ بهمن ماه، از رویکردهای وزارت اقتصاد برای جلوگیری از افت درآمدهای مالیاتی بر اثر کاهش فعالیت در بخش اقتصاد دیجیتال خبر داد. مهاجرانی اعلام کرد که دسترسی حداقلی به اینترنت برای برخی کسبه و تجار، بهویژه اعضای اتاق بازرگانی، فراهم شده است.
اگرچه این اقدام با هدف جلوگیری از توقف کامل تجارت خارجی صورت گرفته، اما نقدهای بسیاری را در زمینه ایجاد «رانت دیجیتال» برانگیخت. با این حال، مهاجرانی بر باور رئیسجمهور به «دسترسی آزاد» تاکید کرد. او همچنین از یک بسته حمایتی ۸ مرحلهای توسط معاونت علمی برای جبران خسارت کسبوکارهای متضرر خبر داد.
در انتظار عبور از بنبست
گزارشها و مواضع فوق نشان میدهد که بدنه دولت از عمق آسیب اقتصادی و نارضایتی اجتماعی ناشی از قطعی اینترنت آگاه است. از یک سو رئیسجمهور و تیم همراهش بر بازگشت به شرایط عادی اصرار دارند و از سوی دیگر، ملاحظات امنیتی همچنان ترمز این تغییرات محسوب میشوند. با خسارت روزانه ۵ هزار میلیارد تومانی، هر ساعت تأخیر در وصل شدن اینترنت، نه تنها ضربهای به پیکره اقتصاد، بلکه زخمی بر اعتماد عمومی و امید به توسعه در ایران است.