سناریوهای ارزی در روزهای آینده
بازار ارز اینروزها در بین بازارها و بخشهای اقتصادی ایران بیش از همه در انتظار و التهاب پنهانی مذاکرات هستهای است.
این بازار مانند اسب سرکشی میماند که هماکنون افسار آن با قدرت در دست دولت است اما کافی است که محرکی محیطی وارد شود تا این اسب سرکش، سر به طغیان بگذارد؛ هرچند دولت دیگر آنقدر تبحر یافته که درصورت هرگونه طغیانی، آن را مهار کند. در اینجا ذکر 2نکته لازم است. نکته اول اینکه، طغیان یا سرکشی بازار ارز، اینبار صرفا صعودی نیست و چه بسا ممکن است سقوطی باشد و نکته دوم اینکه، درصورت صعودی بودن، تجربه افزایش 3برابری ارز تکرار نخواهد شد چرا که بخش قابل توجهی از انرژی متراکم فشرده شده بازار ارز که در فاصله سالهای1384تا1390 ایجاد شده بود در شوک ارزی سال91 خالی شد. اما سؤال اصلی این است که بازار ارز از 4آذر چه وضعیتی را تجربه خواهد کرد و چه سناریوهایی باید اتخاذ شود؟ در اینجا به 3وضعیت یا سناریو باید اشاره کرد:
وضعیت اول با شکست مذاکرات هستهای شکل میگیرد. اگرچه احتمال بروز این وضعیت بسیار ضعیف است اما نمیتوان بروز آن را حتی در کمترین حد احتمال نادیده گرفت. اثر فوری و سریع این وضعیت بر بازار ارز، افزایشصعودی قیمتها خواهد بود که اگرچه همانطور که در ابتدا بیان شد، مانند شوک سال91 نیست اما حد توقف مشخصی بر آن نمیتوان تصور کرد چرا که توقف آن بستگی به نقش کنترلی و مدیریتی دولت و بانک مرکزی دارد. درصورت حضور سریع، هدفمند و مسئولانه دولت در این وضعیت قابل کنترل است و نمیتواند تداوم پیدا کند. دولت اگرچه همچنان از زخمهای ارزی تحریم همچنان در رنج است اما به لحاظ مدیریتی و ذخیره ارزی قادر به حضور مدبرانه در بازار ارز خواهد بود.
وضعیت دوم به موفقیت مذاکرات هستهای بستگی دارد. درجه و اهمیت تأثیرگذاری این وضعیت بر بازار ارز که احتمال بروز آن زیاد است، کمتر از وضعیت اول نیست. بسیاری از فعالان و ناظران بازار ارز انتظار دارند با قطعی شدن توافق هستهای، قیمت ارز سقوط کند و تاحد2هزارتومان کاهش یابد. این انتظار اگرچه بهدلیل وجود ظرفیتها و بسترهای بروز غیرواقعبینانه نیست اما امکان وقوع آن کم است. سناریوی قابل پیشبینی برای این وضعیت دخالت اجباری و هوشمندانه دولت برای مدیریت عرضه بیرویه ارز دولتی و غیردولتی است. بهطور طبیعی کاهش قیمت ارز در هر سطح برای دولت (بهدلیل افزایش کسری بودجه) و مهمتر برای فعالان اقتصادی و تولیدی (بهدلیل برنامهریزی و سرمایهگذاری با ارز 3000تومانی در 2سال اخیر) منطقی بهنظر نمیرسد.
وضعیت و سناریوی سوم نیز با تمدید مذاکرات هستهای بهوجود میآید. در این وضعیت که احتمالا 4تا 6ماه خواهد بود، دولت بدون برنامه برای بازار ارز نخواهد بود چرا که اولا برنامه خروج از رکود در پیش است و ثانیا بودجه سال آینده و کاهش شکاف میان نرخ دولتی ارز با نرخ آزاد. در عین حال نباید از این نکته نیز غافل شد که دولت همچنان باید برای شرایط توافق و عدمتوافق آماده باشد.